Τα smartphones αποτελούν πλέον κεντρικό στοιχείο της καθημερινής ζωής των παιδιών, με τις ψηφιακές εμπειρίες των παιδιών να εξελίσσονται ταχύτερα από ό,τι μπορούν να παρακολουθήσουν οι πολιτικές.
Τις σοβαρές ανησυχίες των παιδιών σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη, τη ρητορική μίσους και την ιδιωτικότητα των δεδομένων τους, αποκαλύπτει μια νέα έκθεση του δικτύου EU Kids Online, βασισμένη σε έρευνα σε περισσότερα από 28.000 παιδιά από 19 ευρωπαϊκές χώρες.
Παράλληλα, τα παιδιά προβληματίζονται για το περιβαλλοντικό αποτύπωμα και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των νέων τεχνολογιών.
Επίσης, εμφανίζονται διχασμένα ως προς τα προτεινόμενα μέτρα και τους ηλικιακούς περιορισμούς, με πολλούς ειδικούς να τονίζουν την ανάγκη για ουσιαστικότερο σχεδιασμό των πλατφορμών αντί για οριζόντιες απαγορεύσεις.
Η έρευνα EU Kids Online του 2026 διαπιστώνει απότομη αύξηση στο ποσοστό των παιδιών που έχουν αναστατωθεί στο διαδίκτυο τον τελευταίο μήνα – από 7% το 2020 σε 23%. Και μόνο το 48% των παιδιών δηλώνουν ότι αισθάνονται ασφαλή στο διαδίκτυο, σε σύγκριση με το 65% που ανέφεραν ότι αισθάνονται πάντα ή συχνά ασφαλή στο διαδίκτυο το 2020».
«Πιο εκπληκτικό είναι ότι μόνο το 50% των παιδιών λένε ότι οι γονείς τους, τους μιλάνε για το τι κάνουν στο διαδίκτυο, σε σύγκριση με 66% το 2020. Αντίθετα, οι γονείς βασίζονται περισσότερο στον γονικό έλεγχο» λέει η συν-συγγραφέας της έκθεσης, καθηγήτρια Σόνια Λίβινγκστον, από τη Σχολή Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών του Λονδίνου.
«Ωστόσο, δεδομένου ότι τα παιδιά στην Ευρώπη αποκομίζουν κοινωνικά και πληροφοριακά οφέλη από τη χρήση του διαδικτύου, είναι ζωτικής σημασίας να βελτιωθεί αποτελεσματικότερα η ασφάλειά τους στο διαδίκτυο», προσθέτει η ίδια.
Έκθεση για τις διαδικτυακές εμπειρίες των παιδιών
Βασιζόμενοι σε έρευνα σε 28.465 παιδιά ηλικίας 10 έως 16 ετών σε όλη την Ευρώπη, ερευνητές από τη Σχολή Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών του Λονδίνου (LSE), το Πανεπιστήμιο του Όσλο, το Πανεπιστήμιο της Λιουμπλιάνα, το Καθολικό Πανεπιστήμιο Sacro Cuore και το Πανεπιστήμιο του Άκουρεϊρι διαπιστώνουν ότι τα smartphones αποτελούν πλέον κεντρικό στοιχείο της καθημερινής ζωής των νέων, με τις ψηφιακές εμπειρίες των παιδιών να εξελίσσονται ταχύτερα από ό,τι μπορούν να παρακολουθήσουν οι πολιτικές.
Για την έκθεση, το EU Kids Online, ένα πολυεθνικό ερευνητικό δίκτυο, που ιδρύθηκε στο London School of Economics and Political Science (LSE) και συντονίζεται πλέον από το Πανεπιστήμιο του Όσλο, διεξήγαγε έρευνα σε παιδιά σε 19 ευρωπαϊκές χώρες (Αυστρία, Βέλγιο, Ελβετία, Τσεχία, Εσθονία, Ισπανία, Φινλανδία, Κροατία, Ιρλανδία, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Λετονία, Μάλτα, Νορβηγία, Πολωνία, Πορτογαλία, Ρουμανία, Σερβία, Σλοβακία) σχετικά με τις διαδικτυακές τους δραστηριότητες και εμπειρίες.
Πρόσβαση στο Διαδίκτυο
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα smartphones είναι μακράν η κύρια συσκευή που χρησιμοποιούν τα παιδιά για πρόσβαση στο διαδίκτυο. Στις 19 χώρες που συμμετείχαν στην έρευνα, το 87% των παιδιών χρησιμοποιούν smartphone ή κινητό τηλέφωνο για να συνδέονται στο διαδίκτυο καθημερινά.
Τα παιδιά σε όλη την Ευρώπη υιοθετούν την ψηφιακή τεχνολογία, αλλά ανησυχούν για τους κινδύνους που την συνοδεύουν, όπως το διαδικτυακό μίσος, οι παραβιάσεις της ιδιωτικής ζωής και τι θα μπορούσε να σημαίνει η μελλοντική τεχνολογία για τον πλανήτη και την ανθρώπινη αυτονομία
Τα κορίτσια αναφέρουν συχνότερη πρόσβαση σε smartphone από τα αγόρια συνολικά. Σε όλες τις χώρες, το 61% των κοριτσιών σε σύγκριση με το 55% των αγοριών χρησιμοποιούν smartphone για να συνδέονται στο διαδίκτυο αρκετές φορές την ημέρα.
Εξελίξεις στην Τεχνητή Νοημοσύνη
Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) γίνεται γρήγορα αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινής ζωής των παιδιών. Σε όλη την Ευρώπη, περίπου τα δύο τρίτα των παιδιών αναφέρουν ότι χρησιμοποίησαν εργαλεία ΤΝ τουλάχιστον μία φορά τον τελευταίο μήνα, με πολλά να τα θεωρούν πολύτιμα για τη μάθηση, την καινοτομία και την αποτελεσματικότητα . Για παράδειγμα , το 37% των παιδιών που συμμετείχαν στην έρευνα ελπίζουν ότι η ΤΝ θα ενισχύσει την ανθρώπινη δημιουργικότητα.
Επιπλέον, το ένα τρίτο δηλώνει βέβαιο ότι οι νέες τεχνολογίες θα απαλλάξουν τους μαθητές και τους εργαζόμενους από το να αφιερώνουν χρόνο σε βαρετές δραστηριότητες.
Ωστόσο, άλλοι ανησυχούν για το μέλλον της Τεχνητής Νοημοσύνης. Συγκεκριμένα, τέσσερα στα δέκα παιδιά που συμμετείχαν στην έρευνα εξέφρασαν την ανησυχία τους ότι οι τεχνολογίες που βασίζονται στην Τεχνητή Νοημοσύνη βλάπτουν το περιβάλλον και καταναλώνουν πάρα πολλούς φυσικούς πόρους (41%) και ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να ξεπεράσει την ανθρώπινη νοημοσύνη με τρόπο που να καθιστά αδύνατο για τους ανθρώπους να διατηρήσουν τον έλεγχό της (40%).
Οι ανησυχίες για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης κυμαίνονται από 57% στην Ιρλανδία έως 31% στη Φινλανδία και την Ελβετία. Ομοίως, η ανησυχία ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να ξεπεράσει την ανθρώπινη νοημοσύνη και να διαφύγει του ελέγχου μας είναι υψηλότερη στην Ιρλανδία (55%), ενώ χαμηλότερη στο Βέλγιο (28%).
Μυστικότητα
Τα παιδιά χρησιμοποιούν τις ψηφιακές τεχνολογίες πιο συχνά, αλλά είναι επίσης επιφυλακτικά σχετικά με τον τρόπο συλλογής και χρήσης των δεδομένων τους.
Οι μισοί ανησυχούν ότι τα προσωπικά τους στοιχεία χρησιμοποιούνται για στοχευμένη διαφήμιση και τέσσερις στους δέκα φοβούνται ότι οι εταιρείες κοινοποιούν τα δεδομένα τους σε τρίτους χωρίς τη συγκατάθεσή τους.
Υπάρχει κάποια καχυποψία απέναντι στις εταιρείες τεχνολογίας – το 39% δεν πιστεύει ότι οι εταιρείες διατηρούν ασφαλή τη διαδικτυακή τους συμπεριφορά και τις προτιμήσεις τους και πάνω από τις μισές δεν συμφωνούν ότι είναι σωστό οι εταιρείες να παρακολουθούν τι κάνουν στο διαδίκτυο (54%).
Οι ανησυχίες επεκτείνονται επίσης στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνται τα δεδομένα από τις αρχές και τους θεσμούς. Περισσότερο από το ένα τέταρτο των παιδιών ανησυχούν ότι οι πληροφορίες που συλλέγονται από εφαρμογές και ιστότοπους θα μπορούσαν να επηρεάσουν τις αποφάσεις της αστυνομίας σχετικά με το ποιον θα αναζητήσουν ή θα συλλάβουν, ενώ μόνο ένα στα πέντε υποστηρίζει τη χρήση δεδομένων, αλγορίθμων και τεχνητής νοημοσύνης για την πρόβλεψη αποτελεσμάτων όπως οι εισαγωγές σε σχολεία ή οι μελλοντικές προοπτικές εργασίας.
Μηνύματα μίσους και επιβλαβές περιεχόμενο
Η έκθεση σε επιβλαβές περιεχόμενο αποτελεί σημαντικό χαρακτηριστικό των διαδικτυακών εμπειριών των παιδιών, καθώς το 30% δέχεται μηνύματα μίσους τουλάχιστον κάθε μήνα. Ωστόσο, αυτή η έκθεση ποικίλλει αρκετά σημαντικά μεταξύ των χωρών – με τουλάχιστον μηνιαία έκθεση να κυμαίνεται από 15% στην Ιρλανδία έως 40% στη Σερβία.
Τα κορίτσια αναφέρουν μεγαλύτερη έκθεση από τα αγόρια συνολικά, με το 60% των κοριτσιών και το 55% των αγοριών να έχουν έρθει αντιμέτωπα με μηνύματα μίσους σε όλες τις χώρες.
Στο πλαίσιο της ασφάλειας των παιδιών στο διαδίκτυο, ο διαδικτυακός εκφοβισμός και η παρενόχληση βρίσκονται στην κορυφή της λίστας ανησυχιών
Τα παιδιά αναφέρουν επίσης ότι έρχονται σε επαφή με μια σειρά από δυνητικά επιβλαβές διαδικτυακό περιεχόμενο. Στις 19 χώρες, οι εικόνες αίματος ή βίας είναι η πιο συχνά αναφερόμενη κατηγορία (40%), ακολουθούμενη από περιεχόμενο που αφορά τρόπους με τους οποίους κάποιος είναι πολύ αδύνατος (39%) και τρόπους σωματικής βλάβης ή αυτοτραυματισμού (37%). Το περιεχόμενο που αφορά την αυτοκτονία είναι η λιγότερο συχνά αναφερόμενη από τις κατηγορίες που αναλύθηκαν (25%).
Εξετάζοντας συγκεκριμένα το περιεχόμενο που αφορά τρόπους σωματικής βλάβης ή αυτοτραυματισμού, το 15% των παιδιών αναφέρουν ότι βλέπουν τέτοιο περιεχόμενο τουλάχιστον κάθε μήνα και ένα επιπλέον 24% το έχουν δει μερικές φορές.
Συνολικά, αυτές οι προσδοκίες, οι ανησυχίες και οι ελπίδες υποδεικνύουν προτεραιότητες για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής: από την ελαχιστοποίηση του περιβαλλοντικού κόστους της Τεχνητής Νοημοσύνης έως τη διασφάλιση της ανθρώπινης εποπτείας σε κάθε αλγοριθμική και τεχνητή διαδικασία, έως τη διασφάλιση του σχεδιασμού ασφαλέστερων, πιο ιδιωτικών και πιο ενδυναμωτικών ψηφιακών χώρων και τεχνολογιών.
Διακύμανση χώρας
Ενώ έχουν αναδυθεί διάφορα μοτίβα σε όλη την Ευρώπη, η έκθεση επισημαίνει επίσης ανισότητες στις ψηφιακές εμπειρίες των παιδιών μεταξύ των χωρών.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι αυτές οι διακυμάνσεις υπογραμμίζουν το γεγονός ότι δεν υπάρχει μία ενιαία «ευρωπαϊκή ψηφιακή παιδική ηλικία» και ότι οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θα πρέπει να αποφεύγουν τις λύσεις που ταιριάζουν σε όλους κατά τον σχεδιασμό μέτρων διαδικτυακής ασφάλειας.
