Ο Φράνκο Μαλόσο άφησε άναυδη την παγκόσμια κοινότητα όταν ανακάλυψε ένα αρχαιοελληνικό θέατρο στο Αρκουνιάνο της βόρειας Ιταλίας. Η ακριβέστερα, το εφηύρε.
Μια ωδή στην ανθρωπότητα» ή «ένα μέρος πέραν χώρου και χρόνου»; Το αρχαίο ελληνικό θέατρο στο Αρκουνιάνο στην περιοχή της Βιτσέντζα στη βορειοανατολική Ιταλία συγκεντρώνει τα θετικότερα σχόλια στον γνωστό ταξιδιωτικό ισότοπο Trip Advisor.
Όμως υπάρχει ένα σοβαρό πρόβλημα: το συγκεκριμένο θέατρο δεν έχει καμία σχέση με τον αρχαίο ελληνικό κόσμο, καθότι δημιούργημα της πρώτης δεκαετίας του 210υ αιώνα και έργο γηγενή κατοίκου, που σκαρφίστηκε μια απάτη επικών διαστάσεων.
Ο «αριστοκράτης» εγκέφαλος πίσω από το fake αρχαιοελληνικό θέατρο
Εμπνευστής της απάτης υπήρξε o 69χρονος σήμερα Φράνκο Μαλόσο ή Φράνκο Μαλόσο φον Ρόζενφρατζ. Την απάτη έφερε στην επιφάνεια καταδικαστική απόφαση που πήρε ιταλικό δικαστήριο στα τέλη του περασμένου Ιουλίου. Σε αυτή απορρίφθηκε η τελευταία έφεση του δράστη και σφραγίστηκε η καταδίκη του σε δυόμισι χρόνια φυλάκισης και πρόστιμο 3000 ευρώ για πλαστογραφία και παράνομες οικοδομικές δραστηριότητες.
Δεν είναι γνωστά πολλά για το παρελθόν του, πέρα από το γεγονός ότι ενεργούσε ως νομικός εκπρόσωπος εταιριών που δραστηριοποιούνται στον ευρύτερο κλάδο της κτηματαγοράς. Συγκεκριμένα, δουλειά του ήταν να εντοπίζει ακίνητα και να τα αγοράζει εκ μέρους υπερατλαντικών εταιριών, που είναι γνωστές για την ικανότητά τους να διαχωρίζουν τα περιουσιακά τους στοιχεία σε ανεξάρτητα τμήματα, τα οποία ονομάζονται «κελιά» (εξού ο όρος cell-company).
Αυτή του η ιδιότητα, σε συνδυασμό με το ιδιαίτερα οξυμένο ενδιαφέρον του για την τοπική κοινότητα και τους μεσαιωνικούς μύθους, του επέτρεψε να βάλει σε εφαρμογή το σχέδιό του. Σε αυτά ήλθε να προστεθεί ο μύθος που καλλιέργησε γύρω από το όνομά του, υιοθετώντας το γερμανόφωνο επώνυμο φον Ρόζενφρατζ και προωθώντας εικόνα παθιασμένου οραματιστή με αριστοκρατική καταγωγή και ιστορική γνώση της ευρύτερης περιοχής.
Από άδεια για γκαράζ σε «αρχαιολογικό εύρημα»: Πώς στήθηκε το Anfiteatro Marittimo Berico
Το όλο «κόλπο» ξεκίνησε το 2003, όταν ο δράστης υπέβαλε αίτηση για κατασκευή γκαράζ και καθαρισμό χορτολιβαδικών εκτάσεων ως εκπρόσωπος εταιρίας με έδρα τις Βρετανικές Παρθένες Νήσους στην Καραϊβική.
Στη συνέχεια χρησιμοποίησε την άδεια για να χτίσει ένα ολόκληρο θέατρο στις παρυφές των γραφικών λόφων Μπέριτσι, φροντίζοντας τα δομικά υλικά της κατασκευής να προσιδιάζουν με αυτά της Ύστερης Αρχαιότητας, συγκεκριμένα της βασιλείας του Θεοδόσιου Α΄(379–395 μ.Χ.). Εργάτης που συμμετείχε στην κατασκευή αποκάλυψε στο δικαστήριο ότι ο Μαλόσο τους έδωσε σαφή οδηγία «το μέρος να μοιάζει παλιό».
Τόσο παλιό, που αργότερα, κατά τη διάρκεια των ξεναγήσεων των επισκεπτών -που ποίκιλλαν από 40 έως 600 ευρώ για 45λεπτη ιδιωτική ξενάγηση- o Μαλόσο θα ισχυρίζονταν ότι τα ίχνη του χάνονταν στη Νεολιθική Εποχή (7000 – 3500 π.Χ.), όπου χρησιμοποιούνταν ως ιερό, συνεχίζονταν με την κατασκευή του παραθαλάσσιου αμφιθεάτρου στην Ελληνιστική περίοδο και κατέληγαν στην ύστερη ρωμαϊκή περίοδο, όταν υποτίθεται ότι πήρε την τελική του μορφή. Κάπως έτσι, σε μια έκταση 5000 τετραγωνικών χιλιομέτρων γεννήθηκε το Anfiteatro Marittimo Berico, το οποίο κατά τον δράστη αποκαλύφθηκε ύστερα από κατολίσθηση.
Τσιμέντο, φελιζόλ και ψεύτικες κολώνες: Τα εξόφθαλμα λάθη που αποκάλυψαν οι αρχαιολόγοι
Για τους ειδικούς, τo αξιοπερίεργο με την όλη υπόθεση είναι ότι τα σημάδια της εξαπάτησης ήταν εμφανή. Η ελληνική προέλευση ήταν ιστορικά αδύνατη, καθώς, οι αρχαίοι Έλληνες είχαν αποικίσει αποκλειστικά τις νότιες περιοχές της χώρας κι όχι τις βόρειες που βρίθουν από ερείπια του ρωμαϊκού και ετρουσκικού πολιτισμού.
Έπειτα, παρότι η ονομασία του υποτιθέμενου θεάτρου παρέπεμπε σε παραθαλάσσια κατασκευή (Marittimo) η τοποθεσία στερούνταν οποιασδήποτε εγγύτητας με τη θάλασσα, καθώς το Αρκουνιάνο απέχει περίπου 80 χιλιόμετρα από την ακτή. Τέλος, ήταν εμφανής η χρήση τσιμέντου και σύγχρονων οικοδομικών υλικών όπως, τσιμέντο και υαλοβάμβακας. Τα επιμέρους στοιχεία θα ήταν αδύνατο να παραμείνουν κρυφά, από τη στιγμή που ο Μαλόσο διοργάνωνε ξεναγήσεις ή ακόμη και μουσικές εκδηλώσεις στο πεδίο. Κάπως έτσι, το 2016 το όλο δημιούργημα του δράστη μπήκε στο στόχαστρο των αρχών μετά από αναφορά του δήμου για μη αδειοδοτημένες οικοδομικές εργασίες, σημαίνοντας την αρχή των δικαστικών διώξεων σε βάρος του.
Φωτογραφικό υλικό από την τοποθεσία θα χρησιμοποιούνταν ως αποδεικτικό υλικό της απάτης στο δικαστήριο. Ενδεικτικά, μια φωτογραφία από τη σελίδα του ψευδούς αρχαιολογικού τοπίου στο Facebook απεικονίζει κίονα με εμφανή χρήση τσιμέντου, δίπλα σε σύγχρονο ανδρικό γλυπτό, φτιαγμένο από γύψο.
Ο Πέτερ Ματάες, διευθυντής του Μουσείου Τέχνης και Επιστήμης του Μιλάνου —το οποίο είναι εν μέρει αφιερωμένο στην τέχνη της πλαστογραφίας— δήλωσε χαρακτηριστικά ότι «οι κίονες είναι προφανώς σύγχρονοι». Εκθέσεις πραγματογνωμόνων αποκάλυψαν εξάλλου στο δικαστήριο τη χρήση τσιμέντου και πρόσφατα εξορυχθείσας πέτρας από την Απουλία, ενώ τοίχος αντιστήριξης είχε καλυφθεί με φελιζόλ.
Η αντίδραση της ιταλικής αστυνομίας και η γραμμή υπεράσπισης
Όλα αυτά, στην καρδιά μιας τοποθεσίας υπό την προστασία της UNESCO κάνουν άλλους να στέκονται με έκπληξη απέναντι στην αδράνεια των τοπικών αρχών και τη διάθεση των επισκεπτών να πιστέψουν σχεδόν οτιδήποτε τους παρουσιάζεται ως μοναδική πολιτιστική εμπειρία. «Φαίνεται πως κάθε λεπτό γεννιέται και ένα κορόιδο. Όταν κάτι διαφημίζεται, ο κόσμος τείνει να το θεωρεί αυθεντικό», δήλωσε ο Ντάριους Άρια, ιταλός αρχαιολόγος, μιλώντας στο CNN, παραπέμποντας εμμέσως πλην σαφώς στη βασική αρχή της τέχνης της εξαπάτησης, σύμφωνα με την οποία το θύμα συχνά διαισθάνεται ή γνωρίζει υποσυνείδητα την εξαπάτηση, αλλά επιλέγει να την αγνοήσει για διάφορους λόγους.
Ανάγνωση με την οποία δεν διαφωνεί ο Τζουζέπε Μαρσέλια, επικεφαλής της Nucleo Tutela Patrimonio Artistico, όπως είναι γνωστή η εξειδικευμένη μονάδα της ιταλικής αστυνομίας (Carabinieri) για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και την καταπολέμηση της αρχαιοκαπηλίας, ο οποίος τονίζει την απουσία κάθε δεξιοτεχνίας στη συγκεκριμένη περίπτωση, δηλώνοντας στο ίδιο μέσο: «Από όλους τους εγκληματίες, οι πλαστογράφοι είναι αυτοί με το μεγαλύτερο ταλέντο, γιατί μπορούν να δημιουργήσουν έργα τέχνης. Υπάρχουν επίσης οι απατεώνες… Δεν έχω κανένα σεβασμό [για τον Μαλόσο]. Το να τον αποκαλούν πλαστογράφο είναι προσβολή για τους πλαστογράφους».
Κατά τραγική – ή ακριβέστερα κωμική σύμπτωση- στην ίδια βάση βασίστηκε η υπεράσπιση του Μαλόσο, που για χρόνια υποστήριζε ότι η πλαστογραφία είχε γίνει τόσο «αδέξια» που θα ήταν αδύνατο για οποιονδήποτε να πιστέψει ότι επρόκειτο για γνήσιο αρχαιολογικό εύρημα και ότι η υπόθεση της απάτης θα μπορούσε επομένως να απορριφθεί.
