Στο ΚΑΠΗ του Αγίου Ιωάννη στη Ρόδο δύσκολα μπορεί κανείς να καταλάβει ποιος έχει τελικά περισσότερη ενέργεια. Οι νέοι ή οι μεγαλύτεροι; Χορός, θέατρο, κατασκευές, μαθήματα ξένων γλωσσών, γυμναστική, εκδρομές και γλέντια συνθέτουν ένα πρόγραμμα που κάθε άλλο παρά παραπέμπει στην παλιά εικόνα ενός χώρου όπου οι ηλικιωμένοι συγκεντρώνονται απλώς για έναν καφέ και λίγες ώρες παρέας.
Περίπου 700 με 750 άνθρωποι είναι εγγεγραμμένοι στο ΚΑΠΗ, ενώ σχεδόν 500 είναι ενεργά μέλη, περνούν από τη δομή, παίρνουν μέρος στις δραστηριότητες και δημιουργούν μια κοινότητα που δείχνει στην πράξη πως η ηλικία δεν σημαίνει απομόνωση και αδράνεια.
Και όταν έρχεται η ώρα της διασκέδασης, όπως λένε οι ίδιοι οι άνθρωποι του ΚΑΠΗ, το κέφι πολλές φορές θυμίζει νεανική παρέα. Ίσως, μάλιστα, να έχει και κάτι περισσότερο: την ελευθερία ανθρώπων που έχουν αφήσει πίσω τους πολλές από τις υποχρεώσεις της καθημερινότητας και θέλουν να χαρούν κάθε στιγμή, να χορέψουν, να τραγουδήσουν, να γελάσουν και να βρεθούν ξανά ανάμεσα σε φίλους.
Για τη λειτουργία, τη φιλοσοφία και τη μεγάλη ανταπόκριση που συναντούν οι δράσεις του ΚΑΠΗ μίλησαν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η αντιδήμαρχος Κοινωνικής Πολιτικής, Αλληλεγγύης και Ισότητας και Προσχολικής Αγωγής Σαββίνα Παπαγεωργίου, η αναπληρώτρια προϊσταμένη της Διεύθυνσης Κοινωνικής Πολιτικής και Υγείας του Δήμου Ρόδου και κοινωνιολόγος Χριστίνα Καραγιάννη, η κ. Ξύπα, στέλεχος της δομής, καθώς και ο Μιχάλης Τσίκης, εκπρόσωπος των μελών του ΚΑΠΗ.
Για τη Σαββίνα Παπαγεωργίου, αυτό που συμβαίνει καθημερινά στο ΚΑΠΗ αποτελεί σημαντικό κομμάτι της κοινωνικής πολιτικής του Δήμου Ρόδου.
Όπως δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, οι άνθρωποι της τρίτης ηλικίας εξακολουθούν σε πολλές περιπτώσεις να στηρίζουν τα παιδιά και τις οικογένειές τους και έχουν ανάγκη από έναν χώρο όπου θα μπορούν και οι ίδιοι να δημιουργούν, να ασχολούνται με πράγματα που αγαπούν και να βρίσκουν χαρά.
«Αν έρθετε κάποια στιγμή σε κάποιες από τις εκδηλώσεις, θα δείτε τι ωραία περνάνε, πόσο κέφι υπάρχει, πόση αγάπη», ανέφερε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας παράλληλα τη σπουδαία δουλειά που γίνεται από το προσωπικό και τους συνεργάτες του ΚΑΠΗ.
Η αντιδήμαρχος υπογράμμισε ακόμη ότι η τοπική κοινωνία πρέπει να γνωρίσει καλύτερα και να αγκαλιάσει τη λειτουργία της δομής, καθώς πίσω από κάθε δράση βρίσκεται μια συστηματική προσπάθεια να παραμένουν οι μεγαλύτεροι άνθρωποι ενεργοί, κοινωνικοί και δημιουργικοί.
Η εικόνα της συμμετοχής είναι χαρακτηριστική. Για την εκδήλωση που προγραμματίζεται με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ηλικιωμένων, μέσα σε μόλις δύο ημέρες είχαν ήδη δηλώσει συμμετοχή περισσότεροι από 100 άνθρωποι.
Τα προγράμματα ευεξίας και η επιστημονική υποστήριξή τους
Το πρόγραμμα του ΚΑΠΗ περιλαμβάνει Tai Chi και ειδικά προσαρμοσμένη γυμναστική, δράσεις ευεξίας και ενημέρωσης για τη διατροφή, εργαστήρια ψυχολογικής ενδυνάμωσης και εσωτερικής ακρόασης, ασκήσεις μνήμης, αλλά και επαφή με τη μουσική και την πολιτιστική παράδοση των Δωδεκανήσων.
Σημαντική θέση έχουν η αγιογραφία, η ζωγραφική και το ψηφιδωτό, οι χειροτεχνίες, τα εργαστήρια κατασκευής κοσμημάτων, η ανάγνωση βιβλίων, αλλά και τα μαθήματα γαλλικής και ιταλικής γλώσσας. Στο πρόγραμμα έχουν προστεθεί ακόμη λάτιν χοροί και τάνγκο, ενώ υπάρχουν δραστηριότητες που συνδέουν τους ηλικιωμένους με την τέχνη και τους βοηθούν να γνωρίσουν καλύτερα έργα, καλλιτεχνικά ρεύματα και διαφορετικές εποχές.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η θεατρική ομάδα. Τα μέλη προετοιμάζουν ήδη την επόμενη παράστασή τους, με τη Ζωή Κοντόγιαννου να έχει αναλάβει τη συγγραφή και επιμέλεια του έργου και τη Σουζάνα Καρδούλια τη σκηνοθετική καθοδήγηση. Στόχος είναι η παρουσίαση της δουλειάς τους στο Δημοτικό Θέατρο προς τα τέλη Μαΐου του 2027.
«Ο τόπος που γεμίζουν οι ψυχές των ανθρώπων και όχι ο χρόνος τους»
Η Χριστίνα Καραγιάννη υπογραμμίζει ότι πίσω από αυτόν τον μεγάλο αριθμό δράσεων δεν βρίσκεται απλώς η ανάγκη να γεμίσει ο ελεύθερος χρόνος των μεγαλύτερων ανθρώπων. Υπάρχει συγκεκριμένη επιστημονική προσέγγιση γύρω από την έννοια της ενεργού γήρανσης.
Όπως δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, «η τρίτη ηλικία δεν είναι πια η τρίτη ηλικία όπως την ξέραμε», επισημαίνοντας ότι οι άνθρωποι πρέπει να συνεχίζουν να αισθάνονται χρήσιμοι, να προσφέρουν και να αποτελούν ενεργό κομμάτι της κοινωνίας.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται για τον λόγο αυτό στα διαγενεακά προγράμματα. Τα μέλη του ΚΑΠΗ συναντούν παιδιά από παιδικούς σταθμούς και σχολεία, συνεργάζονται με εθελοντικές οργανώσεις, το Πανεπιστήμιο και άλλους φορείς. Χριστούγεννα και Πάσχα φτιάχνουν μαζί με παιδιά παραδοσιακά γλυκά, λένε τα κάλαντα και συμμετέχουν σε κοινές δράσεις.
Ήδη σχεδιάζεται συνεργασία με το 11ο Δημοτικό Σχολείο για δράση που θα αφορά τα αδέσποτα ζώα και θα φέρει στον ίδιο χώρο ηλικιωμένους, μαθητές, εκπαιδευτικούς, γονείς και κτηνίατρο.
«Καμία εκδήλωση δεν γίνεται τυχαία», επισημαίνει η κ. Καραγιάννη. Οι δράσεις, όπως εξηγεί, συζητούνται και σχεδιάζονται από τους επιστημονικούς συνεργάτες, ώστε καθεμία να έχει συγκεκριμένο στόχο και πραγματικό όφελος για τους συμμετέχοντες.
Στην καθημερινή λειτουργία της δομής και στις υπηρεσίες που προσφέρει αναφέρθηκε επίσης στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κ. Ξύπα, εξηγώντας ότι το ΚΑΠΗ δεν αποτελεί μόνο χώρο συνάντησης και ψυχαγωγίας.
Στους χώρους του λειτουργούν γραφείο κοινωνικού λειτουργού και νοσηλεύτριας, ενώ υπάρχει συνεργασία με γιατρό που επισκέπτεται το ΚΑΠΗ του Αγίου Ιωάννη τουλάχιστον τρεις φορές τον μήνα, καθώς εξυπηρετεί παράλληλα και άλλες δομές.
Παράλληλα, λειτουργούν φυσικοθεραπευτήριο, χώρος εργοθεραπείας και υποστηρικτικές υπηρεσίες από ψυχολόγους και επιστημονικό προσωπικό. Η εικόνα που περιέγραψε η κ. Ξύπα, είναι αυτή μιας δομής όπου τα μέλη μπορούν να συναντηθούν, να πιουν τον καφέ τους και να επικοινωνήσουν ουσιαστικά, αλλά την ίδια στιγμή να έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες που στηρίζουν την υγεία, την αυτονομία και την καθημερινότητά τους.
Υπάρχουν ακόμη ομάδες υποστήριξης φροντιστών ανθρώπων με άνοια, βιωματικά εργαστήρια μνήμης και σειρά άλλων παρεμβάσεων που επιχειρούν να απαντήσουν στις πραγματικές ανάγκες της ηλικίας.
Γλεντούν, ταξιδεύουν, δημιουργούν και απολαμβάνουν τη ζωή
Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελεί η ψυχαγωγία, την οποία τα μέλη φαίνεται να περιμένουν με ιδιαίτερη ανυπομονησία.
Όπως δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Μιχάλης Τσίκης, μία φορά τον μήνα οργανώνεται γλέντι σε κάποιο χωριό της Ρόδου, ενώ μία φορά τον χρόνο πραγματοποιείται εκδρομή εκτός νησιού.
Ο ίδιος, εκπρόσωπος των μελών εδώ και σχεδόν μία δεκαετία, εξηγεί ότι για πολλούς ανθρώπους το ΚΑΠΗ έχει αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς μεγαλώνουν. Κάποιοι έχουν χάσει τον σύντροφο ή τη σύντροφό τους και η παρουσία τους στον χώρο, η παρέα και οι δραστηριότητες γεμίζουν ώρες που διαφορετικά μπορεί να ήταν ώρες μοναξιάς.
«Εδώ μέσα γεμίζει η μέρα τους», λέει. Και όσα παίρνουν από αυτή τη συμμετοχή δεν μένουν μέσα στους τοίχους του ΚΑΠΗ, αλλά μεταφέρονται στις οικογένειές τους και στην καθημερινή τους ζωή.
Η συμμετοχή, όπως σημειώνει, δίνει στα μέλη «τη χαρά της ζωής, τη ζωντάνια», κάτι που αποτυπώνεται ακόμη και στις πρόβες της θεατρικής ομάδας, όπου οι ηλικιωμένοι συμμετέχουν με ενθουσιασμό και μεγάλη διάθεση.
Δεν πρόκειται μόνο για ψυχαγωγία. Η δημιουργικότητα των μελών αποτυπώνεται και στα αντικείμενα που υπάρχουν στον χώρο. Παραδοσιακές φορεσιές, κεντημένες ζώνες και δημιουργίες πολλών ετών αποτελούν κομμάτι μιας συλλογικής προσπάθειας που έχει αφήσει πίσω της ένα μικρό πολιτιστικό απόθεμα.
Η πρόθεση είναι οι φορεσιές και τα έργα αυτά να συντηρηθούν σωστά και να τοποθετηθούν σε προθήκες, ώστε να μην παραμένουν αποθηκευμένα αλλά να μπορούν να τα βλέπουν οι επισκέπτες.
Το ΚΑΠΗ Αγίου Ιωάννη λειτουργεί από το 1984 και, όπως αναφέρει η Χριστίνα Καραγιάννη, μετά από πολλές δεκαετίες πραγματοποιήθηκαν ουσιαστικές παρεμβάσεις στο κτίριο, μεταξύ άλλων με πόρους από κληροδότημα και συμμετοχή του Δήμου Ρόδου.
Οι ανάγκες, πάντως, μεγαλώνουν μαζί με τη συμμετοχή. Η μεγάλη προσέλευση και το εύρος των δραστηριοτήτων δημιουργούν πλέον και ζήτημα χώρου, με τους ανθρώπους της δομής να θεωρούν αναγκαία στο μέλλον ακόμη και την επέκταση των διαθέσιμων εγκαταστάσεων.
Η μεγαλύτερη ίσως αλλαγή βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο οι ίδιοι οι ηλικιωμένοι αντιμετωπίζουν αυτή την περίοδο της ζωής τους. Δεν θέλουν να είναι θεατές. Θέλουν να συμμετέχουν.
Και το κάνουν με έναν τρόπο που αρκετές φορές αιφνιδιάζει ακόμη και τους νεότερους. Μαθαίνουν καινούργιους χορούς, ανεβαίνουν στη σκηνή, κατασκευάζουν κοσμήματα, ζωγραφίζουν, γυμνάζονται, μαθαίνουν ξένες γλώσσες, οργανώνουν γιορτές και εκδρομές και, όταν έρθει η ώρα του γλεντιού, αφήνουν την ηλικία στην άκρη.
Άνθρωποι που έχουν διανύσει πολλές δεκαετίες ζωής αποδεικνύουν καθημερινά στο ΚΑΠΗ της Ρόδου ότι το κέφι, η δημιουργία και η ανάγκη για ανθρώπινη επαφή δεν έχουν ημερομηνία λήξης. Και πολλές φορές, όταν αρχίσει η μουσική, γλεντούν πιο δυνατά, πιο αυθεντικά και ίσως πιο όμορφα ακόμη και από τα παιδιά ή τα… εγγόνια τους.
Μ. Μαστής
Πηγή φωτογραφιών: ΚΑΠΗ Ρόδου
