Τι αλλάζει από το 2026 σε δημοτικά, γυμνάσια και λύκεια
Για δεκαετίες το ελληνικό σχολείο (δημοτικά, γυμνάσια και λύκεια) λειτουργούσε με ένα εγκεκριμένο σχολικό βιβλίο ανά μάθημα, το ίδιο για όλους τους μαθητές σε ολόκληρη τη χώρα.
Από τη νέα σχολική χρονιά 2026-27 και κυρίως από το 2027-28 αυτό αλλάζει.
Έρχεται το «Πολλαπλό Βιβλίο», δηλαδή για το ίδιο μάθημα θα υπάρχουν περισσότερα από ένα εγκεκριμένα βιβλία για να διαλέξει ο δάσκαλος ή ο καθηγητής ποιο θα διδάξει. Αυτά τα βιβλία είναι έτοιμα και ήδη από τα τέλη του περασμένου Ιουνίου οι δάσκαλοι και οι καθηγητές όλων των σχολείων της χώρας ψήφισαν ποιο θέλουν να μοιραστεί στους μαθητές της τάξης τους για να το χρησιμοποιούν, ενώ τα υπόλοιπα (που δεν ήταν η πρώτη επιλογή τους) παραμένουν διαθέσιμα ψηφιακά ως πρόσθετες πηγές διδασκαλίας.
Προφανώς δεν μιλάμε για μία ακόμη αλλαγή σχολικών βιβλίων, αλλά για μια τεράστια, σύνθετη και δύσκολη επιχείρηση που φιλοδοξεί να αλλάξει τόσο τον τρόπο με τον οποίο θα διδάσκονται οι περίπου 1,25 εκατομμύριο μαθητές της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης όσο και αυτόν με τον οποίο θα διδάσκουν οι χιλιάδες δάσκαλοι και καθηγητές, χωρίς αυτό να αφήνει αδιάφορους τους γονείς, στον βαθμό που εμπλέκονται στην εκπαιδευτική διαδικασία με το διάβασμα στο σπίτι.
Η αλλαγή έχει ήδη περάσει από τη θεωρία στην πράξη. Σε πρώτη φάση έχουν εγκριθεί 440 βιβλία τα οποία περιλαμβάνονται σε 240 πακέτα που αφορούν όλα τα μαθήματα από την Α’ Δημοτικού έως την Α’ Λυκείου. Η Β’ και η Γ’ Λυκείου δεν εξαιρούνται από τη μεταρρύθμιση, αλλά η διαδικασία για τις δύο αυτές τάξεις βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη και θα ακολουθήσει σε μεταγενέστερο στάδιο.
Το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής στην τάξη έχει δύο ορόσημα:
Το σχολικό έτος 2026-2027 που ξεκινάει σε περίπου τέσσερις εβδομάδες είναι το έτος της ψηφιακής εφαρμογής και της μεγάλης προετοιμασίας. Το νέο υλικό γίνεται διαθέσιμο ψηφιακά, οι εκπαιδευτικοί εξοικειώνονται με αυτό και ταυτόχρονα πρέπει να οργανωθεί η εξαιρετικά σύνθετη επιχείρηση εκτύπωσης και διανομής. Η παραγωγή σχολικών βιβλίων απαιτεί περίπου 14 μήνες, γι’ αυτό και οι επιλογές έγιναν τόσο νωρίς. Το σχολικό έτος 2027-2028, σύμφωνα με τον σχεδιασμό, θα φτάσουν τα νέα επιλεγμένα βιβλία στα σχολεία και το σύστημα θα δοκιμαστεί πλέον σε πραγματικές συνθήκες στα θρανία.
Το «Πολλαπλό Βιβλίο» είναι ένα από τα σοβαρά εγχειρήματα με ορίζοντα υλοποίησης μεγαλύτερο από μία κυβερνητική περίοδο. Ξεκίνησε ουσιαστικά το 2020, κατά την πρώτη κυβερνητική θητεία της ΝΔ., επί υπουργίας Νίκης Κεραμέως. Θεσμοθετήθηκε το 2021 και έκτοτε εξελίσσεται διαδοχικά επί έξι χρόνια, περνώντας τη σκυτάλη στον Κυριάκο Πιερρακάκη και τώρα στη Σοφία Ζαχαράκη, με στόχο τα νέα έντυπα βιβλία να φτάσουν στα σχολεία, όπως είπαμε, το 2027-2028.
Η διαδικασία άρχισε με τα νέα Προγράμματα Σπουδών και την προετοιμασία του θεσμικού πλαισίου έως τη συγγραφή, την αξιολόγηση, την έγκριση και, πλέον, την επιλογή των νέων διδακτικών βιβλίων από τα σχολεία. Έτσι, ένα σχέδιο που προετοιμάστηκε στις δύο πρώτες κυβερνητικές θητείες της Ν.Δ. θα περάσει στην πλήρη εφαρμογή του σε μια τρίτη θητεία της κυβέρνησης, την οποία ο Κυριάκος Μητσοτάκης φιλοδοξεί να κερδίσει.
Τις επόμενες μέρες οι αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου Παιδείας θα έχουν στη διάθεσή τους την τελική εικόνα. Δηλαδή, ποια βιβλία διάλεξαν οι δάσκαλοι και οι καθηγητές για κάθε μάθημα, για κάθε τάξη, κάθε ελληνικού σχολείου, με βάση την ψηφοφορία του Ιουνίου του 2026.
Η συγκεντρωτική εικόνα θα δείξει ποια βιβλία επικράτησαν ανά τάξη και μάθημα, τι ποσοστό των σχολείων επέλεξε το καθένα και ποιοι συγγραφικοί ή εκδοτικοί φορείς συγκέντρωσαν τις περισσότερες προτιμήσεις. Στις 28 Ιουλίου 2026 το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ) ανακοίνωσε ότι τέθηκε σε εφαρμογή ψηφιακή πλατφόρμα για παρατηρήσεις και σχόλια σχετικά με το «Πολλαπλό Βιβλίο», ένδειξη ότι η διαδικασία βρίσκεται στην τελική φάση. Αμέσως μετά ο Διόφαντος, δηλαδή ο εκδοτικός φορέας του Δημοσίου, καλείται να τυπώσει περίπου 20 εκατομμύρια σχολικά βιβλία για τη σχολική χρονιά 2027-28.
Το νέο μοντέλο στηρίχθηκε στα 51 νέα και επικαιροποιημένα προγράμματα σπουδών πάνω στα οποία γράφτηκαν τα νέα βιβλία. Στόχος της κυβέρνησης είναι να σταματήσει η παπαγαλία και το κέντρο βάρους της μάθησης να περάσει από την παραδοσιακή λογική «πόσες σελίδες της ύλης πρέπει να καλύψουμε» στα όσα ο μαθητής πρέπει να γνωρίζει, να κατανοεί, να συγκρίνει, να ερευνά και να μπορεί να κάνει όπως γίνεται στα εκπαιδευτικά συστήματα των χωρών της Ευρώπης και της Αμερικής.
Στην τσάντα του ο μαθητής θα έχει ένα βασικό τυπωμένο βιβλίο για κάθε μάθημα, αυτό που διάλεξε ο δάσκαλος ή ο καθηγητής του. Ο εκπαιδευτικός όμως θα έχει τη δυνατότητα να αντλεί από περισσότερα εγκεκριμένα βιβλία κείμενα, ασκήσεις, πειράματα, ιστορικές πηγές, εικόνες, δραστηριότητες και ψηφιακά μαθησιακά στοιχεία.
Το τέλος του «ενός βιβλίου» στα σχολεία: Η μεγάλη αλλαγή σε δημοτικά, γυμνάσια και λύκεια το 2026 και το 2027
30+1 απαντήσεις για όσα πρέπει να ξέρουν μαθητές, δάσκαλοι, καθηγητές και γονείς
Οι απαντήσεις που ακολουθούν επιχειρούν να βάλουν σε τάξη, μία προς μία, όλες τις πλευρές μιας αλλαγής που δεν αφορά απλώς τα σχολικά βιβλία, αλλά τον τρόπο με τον οποίο το ελληνικό σχολείο επιχειρεί να διδάξει διαφορετικά τα παιδιά μας.
1/ Τι είναι το «Πολλαπλό Βιβλίο»;
Δεν είναι ένα καινούριο είδος βιβλίου και δεν σημαίνει ότι ο μαθητής θα παίρνει τρία ή τέσσερα διαφορετικά βιβλία για το ίδιο μάθημα. Το «Πολλαπλό Βιβλίο» είναι ένα νέο σύστημα σχολικών εγχειριδίων και εκπαιδευτικού υλικού. Αντί να υπάρχει ένα και μοναδικό εγκεκριμένο βιβλίο Μαθηματικών, Ιστορίας ή Γλώσσας για όλους τους μαθητές της ίδιας τάξης σε ολόκληρη τη χώρα, θα υπάρχουν περισσότερα για το ίδιο μάθημα.
Κάθε σχολείο επιλέγει ένα από αυτά ως βασικό έντυπο βιβλίο. Τα υπόλοιπα, όμως, δεν παύουν να υπάρχουν. Παραμένουν διαθέσιμα ψηφιακά και μπορούν να αξιοποιηθούν από τον εκπαιδευτικό ως πρόσθετες πηγές. Άρα το «Πολλαπλό» δεν βρίσκεται στον αριθμό των βιβλίων που θα έχει ο μαθητής στην τσάντα του, αλλά στις πολλαπλές πηγές και στις διαφορετικές διαδρομές προς την ίδια γνώση.
2/ Τι βιβλίο θα παίρνει τελικά ο μαθητής;
Ένα βασικό έντυπο διδακτικό πακέτο, αυτό που έχει επιλεγεί για το συγκεκριμένο μάθημα και την τάξη από το σχολείο του. Αν υπάρχουν, για παράδειγμα, τρία εγκεκριμένα βιβλία Μαθηματικών, το σχολείο θα έχει επιλέξει ένα από αυτά ως βασικό. Ο μαθητής δεν θα πάρει και τα τρία. Τα άλλα δύο, όμως, θα παραμένουν διαθέσιμα ψηφιακά και ο καθηγητής ή ο δάσκαλος θα μπορεί να αξιοποιήσει επιλεγμένα στοιχεία τους.
3/ Μπορεί ένας καθηγητής να χρησιμοποιεί κι άλλο βιβλίο από αυτό που επέλεξε;
Ναι, ως πρόσθετη εκπαιδευτική πηγή. Το βασικό έντυπο βιβλίο του σχολείου παραμένει συγκεκριμένο. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο εκπαιδευτικός είναι περιορισμένος αποκλειστικά σε αυτό. Μπορεί, για παράδειγμα, να θεωρήσει ότι ένα κείμενο από δεύτερο βιβλίο είναι καλύτερο για μια συγκεκριμένη ενότητα ή ότι μια δραστηριότητα, ένα πείραμα ή μια ιστορική πηγή από άλλο πακέτο βοηθά περισσότερο τους μαθητές του. Άρα το σύστημα δεν δίνει μόνο επιλογή βιβλίου, δημιουργεί μια πολύ μεγαλύτερη δεξαμενή υλικού.
4/ Ποιος επιλέγει το βασικό βιβλίο;
Οι εκπαιδευτικοί των σχολείων που διδάσκουν το συγκεκριμένο μάθημα. Ούτε ο μαθητής, ούτε ο γονιός. Στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, όταν περισσότεροι καθηγητές διδάσκουν το ίδιο μάθημα, η επιλογή γίνεται από τον Σύλλογο Διδασκόντων της σχολικής μονάδας σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπει το θεσμικό πλαίσιο.
Η λογική είναι ότι εκείνοι που θα χρησιμοποιούν καθημερινά το βιβλίο στην τάξη πρέπει να έχουν και ουσιαστικό ρόλο στην επιλογή του.
5/ Μπορούν δύο τμήματα του ίδιου σχολείου να έχουν διαφορετικά βιβλία;
Όχι. Τα τμήματα της ίδιας τάξης στο ίδιο σχολείο χρησιμοποιούν το ίδιο βασικό διδακτικό πακέτο. Δεν μπορεί δηλαδή το Α1 ενός Γυμνασίου να χρησιμοποιεί το βιβλίο Α και το Α2 το βιβλίο Β επειδή οι δύο καθηγητές προτιμούν διαφορετικές προτάσεις. Η επιλογή γίνεται σε επίπεδο σχολικής μονάδας και δεν αποτελεί ατομική επιλογή κάθε εκπαιδευτικού.
6/ Είναι οι επιλογές του Ιουνίου τελικές;
Για την πρώτη έντυπη εφαρμογή του συστήματος θεωρούνται οι τελικές επιλογές πάνω στις οποίες θα οργανωθούν οι επόμενες διαδικασίες. Δεν προβλέπεται μια γενική δυνατότητα κατά την οποία κάθε σχολείο θα αλλάζει ελεύθερα την επιλογή του μέσα στο 2026-2027. Αυτό είναι απαραίτητο και πρακτικά.
Το κράτος πρέπει κάποια στιγμή να γνωρίζει πόσα αντίτυπα κάθε βιβλίου πρέπει να τυπωθούν, καθώς απαιτούνται 14 μήνες για την ολοκλήρωση της διαδικασίας από τον Διόφαντο. Δεν σημαίνει όμως ότι το ίδιο βιβλίο θα παραμείνει για πάντα στο σχολείο. Έχει ήδη αποσαφηνιστεί από το ΙΕΠ ότι δεν υπάρχει καμία δέσμευση για την επιλογή, μπορεί να αλλάζει κάθε χρόνο.
7/ Έχουν ήδη επιλέξει οι εκπαιδευτικοί;
Ναι. Η πρώτη μεγάλη διαδικασία επιλογής πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 2026. Οι σχολικές μονάδες δήλωσαν ηλεκτρονικά ποια διδακτικά πακέτα προτιμούν ώστε να χρησιμοποιηθούν στην πρώτη έντυπη εφαρμογή του νέου συστήματος. Επομένως, η διαδικασία επιλογής έχει ουσιαστικά ολοκληρωθεί.
8/ Τι γίνεται αν αλλάξει ο καθηγητής που επέλεξε το βιβλίο;
Το βιβλίο δεν θεωρείται προσωπική επιλογή του συγκεκριμένου καθηγητή. Αν εκείνος μετατεθεί, αποσπαστεί ή φύγει από το σχολείο, η επιλογή παραμένει επιλογή της σχολικής μονάδας για το συγκεκριμένο μάθημα και τάξη. Ο επόμενος καθηγητής θα κληθεί να χρησιμοποιήσει το ήδη επιλεγμένο βασικό πακέτο.
9/ Ποιος αποφάσισε ότι ένα βιβλίο είναι κατάλληλο;
Κομβικό ρόλο είχε το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ), ο επιστημονικός και επιτελικός φορέας που εποπτεύεται από το υπουργείο Παιδείας. Οι εκδότες δεν μπορούσαν απλώς να κυκλοφορήσουν ένα βιβλίο και να το προσφέρουν στα σχολεία.
Υπάρχουν συγκεκριμένες προδιαγραφές και διαδικασία αξιολόγησης, η οποία έγινε από ανεξάρτητες πενταμελείς επιστημονικές επιτροπές, με συνολικά περισσότερα από 900 μέλη από το Μητρώο Αξιολογητών. Μόνο τα βιβλία που κρίθηκαν κατάλληλα εντάχθηκαν στο Μητρώο Διδακτικών Βιβλίων και μπορούν στη συνέχεια να αποτελέσουν επιλογή για τους εκπαιδευτικούς.
10/Γιατί θεωρείται τόσο μεγάλη αλλαγή;
Μέχρι σήμερα το σχολικό βιβλίο συχνά ταυτιζόταν στην πράξη με το ίδιο το μάθημα. Ο εκπαιδευτικός άνοιγε το συγκεκριμένο εγχειρίδιο, ακολουθούσε σε μεγάλο βαθμό τη δομή του και η γνωστή φράση «να βγει η ύλη» συνδεόταν πολλές φορές με το πόσο από το βιβλίο είχε καλυφθεί. Το νέο σύστημα επιχειρεί να αντιστρέψει αυτή τη σχέση.
Το βιβλίο γίνεται εργαλείο. Ο βασικός «καταστατικός χάρτης» της διδασκαλίας είναι το Πρόγραμμα Σπουδών. Η αλλαγή, επομένως, δεν είναι «παλιό βιβλίο εναντίον νέου βιβλίου». Είναι μετάβαση από το βιβλίο ως κέντρο της διδασκαλίας στο Πρόγραμμα Σπουδών και τα μαθησιακά αποτελέσματα ως κέντρο της διδασκαλίας.
11/ Ποια είναι η βασική φιλοσοφία του «Πολλαπλού Βιβλίου»;
Να πάψει ο μαθητής να αντιμετωπίζει ένα και μοναδικό εγχειρίδιο ως τη μοναδική πηγή γνώσης. Η λογική είναι ότι μέσα από διαφορετικά κείμενα, πηγές, ασκήσεις, εικόνες, προσομοιώσεις και ψηφιακά εργαλεία μπορεί να μάθει να συγκρίνει πληροφορίες, να αξιολογεί διαφορετικές απόψεις, να ερευνά και να συνθέτει επιχειρήματα.
Αντίστοιχα, ο εκπαιδευτικός μπορεί να προσαρμόζει περισσότερο τη διδασκαλία στις ανάγκες και στο μαθησιακό προφίλ της συγκεκριμένης τάξης. Στόχος δεν είναι να καταργηθεί η απομνημόνευση. Είναι όμως η γνώση να μη σταματά εκεί. Ο μαθητής να μπορεί να χρησιμοποιήσει, να συγκρίνει, να αξιολογήσει και να τεκμηριώσει αυτό που έμαθε.
12/ Τι αλλάζει στην ουσία σε συγκεκριμένα μαθήματα;
Υπάρχουν ήδη χαρακτηριστικά παραδείγματα της νέας φιλοσοφίας. Στη Γλώσσα και Λογοτεχνία της Α’ Λυκείου εισάγεται η δημιουργική γραφή. Στη Φυσική Αγωγή η έμφαση μετακινείται από τη λογική της ανάδειξης του αθλητή στη διαμόρφωση ενός ανθρώπου που εντάσσει την άσκηση στη ζωή και την υγεία του.
Στην Ιστορία του Λυκείου προωθείται προσέγγιση με θεματικούς κύκλους όπως ο πόλεμος ή τα πολιτεύματα μέσα σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους. Στη Λογοτεχνία ενισχύεται η χρήση ολόκληρων αυτοτελών έργων και όχι αποκλειστικά αποσπασμάτων.
13/ Θα δημιουργηθούν σχολεία διαφορετικών ταχυτήτων επειδή θα έχουν διαφορετικά βιβλία;
Η φιλοσοφία του συστήματος επιχειρεί να το αποτρέψει. Δύο διαφορετικά σχολεία μπορούν να επιλέξουν διαφορετικό βασικό βιβλίο, αλλά τα βιβλία υπηρετούν το ίδιο Πρόγραμμα Σπουδών και τα ίδια προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα. Παράλληλα, η επιλογή ενός πακέτου δεν αποκλείει την αξιοποίηση του υλικού των υπολοίπων. Αρα ο στόχος δεν είναι να δημιουργηθεί διαφορετική ύλη για διαφορετικά σχολεία, αλλά διαφορετικές διαδρομές προς κοινούς εκπαιδευτικούς στόχους.
14/ Πώς συνδέεται με τα νέα Προγράμματα Σπουδών;
Τα νέα προγράμματα άρχισαν να διαμορφώνονται από το 2020 και δημοσιεύτηκαν το 2022. Συνολικά, πρόκειται για 51 νέα και επικαιροποιημένα Προγράμματα Σπουδών, 35 νέα και 16 επικαιροποιημένα. Τα νέα Προγράμματα Σπουδών εφαρμόστηκαν πιλοτικά στα Πρότυπα και Πειραματικά Σχολεία το 2022-2023 και στη συνέχεια επικαιροποιήθηκαν ώστε πάνω σε αυτά να γραφτούν τα νέα βιβλία. Τα προηγούμενα είχαν ως βάση τους το 2003 και τα βιβλία που συνδέθηκαν με αυτά έφτασαν στα σχολεία το 2007.
15/ Τι σημαίνουν τα «προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα»;
Σημαίνουν ότι το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο «ποια ύλη πρέπει να διδαχθεί». Το σημαντικότερο ερώτημα είναι «τι πρέπει να γνωρίζει, να κατανοεί και να μπορεί να κάνει ένας μαθητής όταν ολοκληρωθεί η συγκεκριμένη μαθησιακή διαδικασία». Αυτό μπορεί να σημαίνει, για παράδειγμα, ότι δεν αρκεί να θυμάται μία ιστορική πληροφορία. Πρέπει να μπορεί να συγκρίνει δύο πηγές και να καταλάβει γιατί παρουσιάζουν διαφορετικά το ίδιο γεγονός. Ή στα Μαθηματικά να μην αρκεί να απομνημονεύσει έναν τύπο, αλλά να καταλαβαίνει πότε και γιατί τον χρησιμοποιεί.
16/ Με το ψηφιακό βιβλίο καταργείται το έντυπο;
Οχι. Το μοντέλο είναι έντυπο και ψηφιακό μαζί. Το ψηφιακό βιβλίο θα είναι σε μορφή epub ώστε να προσαρμόζεται σε διαφορετικές οθόνες και να μπορεί να χρησιμοποιείται σε tablet ή άλλη συσκευή, αλλά και στον διαδραστικό πίνακα της τάξης. Το έντυπο βιβλίο παραμένει απαραίτητο όχι μόνο για παιδαγωγικούς λόγους, αλλά και για λόγους ισότητας, αφού δεν διαθέτουν όλα τα παιδιά τον ίδιο ψηφιακό εξοπλισμό στο σπίτι.
17/ Πόσα νέα βιβλία έχουν γραφεί;
Στην πρώτη φάση έχουν ενταχθεί 230 διδακτικά πακέτα, τα οποία περιλαμβάνουν συνολικά 440 βιβλία. Τα στοιχεία αυτά αφορούν τις τάξεις από την Α’ Δημοτικού μέχρι και την Α’ Λυκείου. Για τη Β’ και Γ’ Λυκείου η διαδικασία βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.
18/ Γιατί μιλάμε για 440 βιβλία αλλά 230 διδακτικά πακέτα;
Επειδή το διδακτικό πακέτο δεν είναι υποχρεωτικά ένα μόνο βιβλίο. Μπορεί να περιλαμβάνει το βασικό βιβλίο μαθητή, τετράδιο εργασιών, υλικό για τον εκπαιδευτικό και ψηφιακά μαθησιακά αντικείμενα. Άρα ένα πακέτο μπορεί να αποτελείται από περισσότερα επιμέρους εκπαιδευτικά τεκμήρια. Για τον μαθητή, πάντως, η ουσία είναι απλή: δεν πρόκειται να πάρει όλα τα εναλλακτικά βιβλία σε έντυπη μορφή.
19/ Πόσα βιβλία θα έχουμε για κάθε μάθημα;
Σύμφωνα με τη «Μελίσπη», για το Δημοτικό, το Γυμνάσιο και την Α’ Λυκείου έχουμε 146 μαθήματα (γνωστικά αντικείμενα) και για 100 από αυτά έχουν δημιουργηθεί 230 πακέτα με τα 440 βιβλία.
Τα 100 μαθήματα διαθέτουν σήμερα τουλάχιστον ένα εγκεκριμένο νέο πακέτο.
Πέντε επιλογές
Δύο μαθήματα φτάνουν στο ανώτατο επίπεδο των πέντε εγκεκριμένων εναλλακτικών βιβλίων.
- Γεωλογία-Γεωγραφία Α’ Γυμνασίου (δικαιούχοι είναι η συγγραφική ομάδα Βουδούρη, Σούλη, Φέρμελη, Χρυσοστομίδη, Πουκαμισάς, Εκδόσεις ΡΟΠΗ, Πεδίο και Ελληνική Γραφή)
- Χημεία Α’ Λυκείου (Δικαιούχοι UNIBOOKS, Εκδόσεις Ιαμβος, Πουκαμισάς, Πατάκης και Πεδίο).
Αυτά είναι σήμερα τα δύο πιο καθαρά παραδείγματα πραγματικά ανταγωνιστικού Πολλαπλού Βιβλίου.
Εννέα μαθήματα έχουν 4 εναλλακτικά βιβλία, τριάντα τρία μαθήματα έχουν από τρία βιβλία και είκοσι εννέα μαθήματα έχουν δύο βιβλία, ενώ 27 μαθήματα έχουν μία επιλογή.
Χωρίς βιβλίο
Τα επίσημα στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν από το υπουργείο μέσω του esos έκαναν λόγο για 146 μαθήματα στην πρώτη φάση. Δηλαδή τα 46 μαθήματα δεν διαθέτουν βιβλίο με βάση την απόφαση της 8ης Απριλίου 2026. Χαρακτηριστική περίπτωση η Φυσική Ε’ και ΣΤ’ Δημοτικού, ενώ σημαντικό μέρος των κενών αφορά ξενόγλωσσα μαθήματα, όπου υπάρχει και ζήτημα διεθνών πνευματικών δικαιωμάτων.
20/ Τι θα γίνει το σχολικό έτος 2026-2027;
Το 2026-2027 είναι κυρίως έτος ψηφιακής εφαρμογής και μεγάλης προετοιμασίας. Οι μαθητές δεν θα πάρουν ακόμη τα νέα επιλεγμένα έντυπα βιβλία. Το νέο υλικό όμως θα είναι διαθέσιμο ψηφιακά και οι εκπαιδευτικοί θα μπορούν να το μελετούν και να το αξιοποιούν. Παράλληλα, πρέπει να ολοκληρωθεί μια τεράστια οργανωτική διαδικασία. Να καταγραφούν οι επιλογές των σχολείων, να υπολογιστούν οι αναγκαίες ποσότητες, να οργανωθούν οι εκτυπώσεις και να σχεδιαστεί η διανομή των σωστών πακέτων στα σωστά σχολεία. Το ίδιο σχολικό έτος είναι επίσης κρίσιμο για την εξέλιξη της διαδικασίας στη Β’ και Γ’ Λυκείου.
21/ Ξέρουμε ποια βιβλία επέλεξαν οι εκπαιδευτικοί;
Οχι ακόμη σε αριθμούς. Το μεγάλο στοιχείο που αναμένουμε είναι η δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων ανά μάθημα, τάξη και διδακτικό πακέτο. Θέλουμε να γνωρίζουμε όχι μόνο ποιο βιβλίο επιλέχθηκε, αλλά και τι ποσοστό συγκέντρωσε. Εκεί θα φανεί αν σε κάποιο μάθημα ένα βιβλίο κυριάρχησε, αν οι προτιμήσεις μοιράστηκαν και ποιοι συγγραφικοί ή εκδοτικοί φορείς συγκέντρωσαν τις περισσότερες επιλογές.
22/ Γιατί έχουν τόση σημασία αυτά τα ποσοστά;
Για δύο λόγους. Ο πρώτος είναι εκπαιδευτικός. Θα αποτυπώσουν για πρώτη φορά ποια νέα βιβλία θεωρούν οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί καταλληλότερα για τη δουλειά τους. Ο δεύτερος είναι οικονομικός. Η χρήση ενός πακέτου συνδέεται και με τον μηχανισμό αποζημίωσης του δικαιούχου του. Αρα οι επιλογές των σχολείων αποκτούν και πραγματική οικονομική αξία.
23/ Τι γίνεται με τη Β’ και τη Γ’ Λυκείου;
Οι δύο τελευταίες τάξεις του Λυκείου δεν εξαιρούνται από το «Πολλαπλό Βιβλίο». Απλώς ακολουθούν διαφορετικό και μεταγενέστερο χρονοδιάγραμμα. Η πρώτη φάση των περίπου 440 βιβλίων και 240 πακέτων αφορά έως και την Α’ Λυκείου. Για Β’ και Γ’ Λυκείου η διαδικασία συγγραφής, αξιολόγησης και ένταξης νέων βιβλίων συνεχίζεται. Η συγκεκριμένη φάση έχει πρόσθετη σημασία επειδή συνδέεται με τις δύο τάξεις που βρίσκονται πιο κοντά στις Πανελλαδικές Εξετάσεις.
24/ Και τι θα αλλάξει το 2027-2028;
Τότε προβλέπεται η έντυπη εφαρμογή του «Πολλαπλού Βιβλίου». Οι μαθητές θα αρχίσουν να παραλαμβάνουν σε φυσική μορφή τα διδακτικά πακέτα που επέλεξαν τα σχολεία τους. Από εκείνη τη στιγμή η μεταρρύθμιση παύει να είναι κυρίως θεσμική ή ψηφιακή και δοκιμάζεται στη σχολική αίθουσα.
25/ Γιατί απαιτείται τόσο μεγάλο διάστημα προετοιμασίας;
Εξαιτίας του μεγέθους των αλλαγών. Το ΙΤΥΕ Διόφαντος, που είναι ο φορέας που διαχειρίζεται την Ψηφιακή Βιβλιοθήκη και έχει ρόλο στην παραγωγή/διανομή, τυπώνει κάθε χρόνο περίπου 20 εκατομμύρια σχολικά βιβλία για περίπου 1.250.000 μαθητές.
Κάθε μαθητής παραλαμβάνει κατά μέσο όρο 15-20 βιβλία.
Η διαδικασία από τον προγραμματισμό μέχρι την τελική εκτύπωση και διανομή μπορεί να απαιτήσει περίπου 14 μήνες. Το νέο σύστημα κάνει τα logistics ακόμη πιο δύσκολα επειδή πλέον δεν χρειάζεται ένα μοναδικό βιβλίο για όλους. Το κράτος πρέπει να γνωρίζει πόσα σχολεία επέλεξαν το βιβλίο Α, πόσα το Β και πόσα το Γ και να παραγάγει διαφορετικές ποσότητες για καθένα.
26/ Ποιοι έγραψαν τα βιβλία;
Από το επίσημο Μητρώο της «Μελίσπης» επιβεβαιώνεται συμμετοχή σημαντικών ιδιωτικών εκδοτικών οίκων, μικρότερων εξειδικευμένων εκδοτών, πανεπιστημιακού εκδότη, αλλά και αυτοτελών συγγραφικών ομάδων. Οι Εκδόσεις Πουκαμισάς εμφανίζονται με ιδιαίτερα ευρύ φάσμα γνωστικών αντικειμένων.
Οι Εκδόσεις Μεταίχμιο έχουν ισχυρή παρουσία στα φιλολογικά μαθήματα. Το μητρώο εμφανίζει πακέτα τους στην Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α’, Β’ και Γ’ Γυμνασίου, αλλά και στην Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία της Α’ Λυκείου, όπου το πακέτο περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, Ξενοφώντα, Λυσία και Ανθολόγιο Γλωσσικής Διδασκαλίας.
Οι Εκδόσεις Πατάκη εμφανίζονται, μεταξύ άλλων, στα Αρχαία Ελληνικά Κείμενα από Μετάφραση της Γ’ Γυμνασίου και στο Εγχειρίδιο Νεοελληνικής Γλώσσας του Λυκείου.
Οι Εκδόσεις Εν Πλω έχουν επίσης παρουσία στα Αρχαία Ελληνικά Κείμενα από Μετάφραση της Γ’ Γυμνασίου και στα Θρησκευτικά της Α’ Γυμνασίου.
Οι Εκδόσεις Σταμούλη εμφανίζονται στα Θρησκευτικά σε διαφορετικές βαθμίδες: Ε’ Δημοτικού, Β’ Γυμνασίου και Α’ Λυκείου είναι τρεις περιπτώσεις που επιβεβαιώνονται απευθείας στη «Μελίσπη».
Οι Εκδόσεις Νήσος βρίσκονται, μεταξύ άλλων, πίσω από διδακτικό πακέτο Γλώσσας της Α’ Δημοτικού.
Οι Εκδόσεις ΡΟΠΗ εμφανίζονται στη Γεωλογία-Γεωγραφία της Α’ Γυμνασίου.
Υπάρχει επίσης συμμετοχή των Εκδόσεων Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ).
Στην Αλγεβρα της Α’ Λυκείου εμφανίζεται ως ξεχωριστός δικαιούχος το ΜΕΘΟΔΙΚΟ, ενώ υπάρχει και η αυτοτελής Συγγραφική Ομάδα Ρεκούμη, Κατσάπα, Κουμάντου. Στην επίσημη ανακοίνωση του ΙΕΠ (28/7) αναφέρονται 31 δικαιούχοι συγγραφής, 288 συγγραφικές ομάδες και πάνω από 900 επιστήμονες στις επιτροπές αξιολόγησης.
27/ Τι είναι η «Μελίσπη»;
Η «Μελίσπη» είναι η οργανωμένη ψηφιακή βιβλιοθήκη των διδακτικών βιβλίων και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα κομμάτια της μεταρρύθμισης. Δεν λειτουργεί μόνο ως ηλεκτρονικό ράφι όπου βρίσκονται ολόκληρα βιβλία. Ο εκπαιδευτικός μπορεί να αναζητεί συγκεκριμένο περιεχόμενο με λέξεις-κλειδιά.
Μπορεί, για παράδειγμα, να γράψει «εξισώσεις» και να βρει μαθησιακά αντικείμενα από διαφορετικά πακέτα. Ή να αναζητήσει «εικονομαχία» και να εντοπίσει πηγές τόσο από την Ιστορία όσο και από τα Θρησκευτικά ή ακόμη και από διαφορετικές τάξεις. Ετσι η «Μελίσπη» αποτελεί την ψηφιακή βιβλιοθήκη, στην οποία συγκεντρώνονται τα εγκεκριμένα διδακτικά βιβλία και το σχετικό ψηφιακό υλικό.
28/ Πόσο κοστίζει το εγχείρημα;
Η πράξη που αφορά τη συγγραφή, αξιολόγηση και ένταξη των νέων διδακτικών βιβλίων έχει προϋπολογισμό περίπου 31 εκατ. ευρώ και χρονικό ορίζοντα έως το 2029. Το ποσό αυτό δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως ένα κονδύλι που διανέμεται απλώς στους εκδότες. Καλύπτει ένα ευρύτερο σύνολο ενεργειών: συγγραφή, αξιολόγηση, ανάπτυξη υλικού, διαδικασίες ένταξης και υποστήριξη του νέου συστήματος.
29/ Πώς πληρώνονται οι εκδότες και οι δικαιούχοι;
Υπάρχει μηχανισμός οικονομικής αποζημίωσης που περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, αποζημίωση ένταξης και αποζημίωση χρήσης. Η αποζημίωση χρήσης συνδέεται με το ποσοστό χρήσης κάθε εγκεκριμένου πακέτου. Αυτό σημαίνει ότι οι επιλογές των εκπαιδευτικών έχουν και οικονομική συνέπεια.
Ενα βιβλίο που επιλέγεται από πολύ μεγαλύτερο αριθμό σχολείων αποκτά μεγαλύτερη χρήση και αυτό επηρεάζει την οικονομική απόδοση για τον αντίστοιχο δικαιούχο. Σύμφωνα με την ΚΥΑ για την κοστολόγηση, προβλέπεται εφάπαξ αποζημίωση ένταξης και ετήσια αποζημίωση χρήσης. Η αποζημίωση χρήσης συνδέεται με το ποσοστό χρήσης του πακέτου, ενώ υπάρχει ανώτατο όριο συνολικής αποζημίωσης.
30/ Δημιουργείται έτσι νέα αγορά σχολικού βιβλίου;
Ναι, αλλά πρόκειται για αυστηρά ρυθμιζόμενη αγορά. Δεν μπορεί οποιοσδήποτε εκδότης να προσφέρει οποιοδήποτε βιβλίο απευθείας στα σχολεία. Το κράτος θέτει το Πρόγραμμα Σπουδών, τις προδιαγραφές και τους κανόνες. Τα βιβλία αξιολογούνται και μόνο όσα εγκριθούν μπαίνουν στη δεξαμενή επιλογών. Ο ανταγωνισμός αρχίζει μετά την έγκριση: ανάμεσα στα ήδη εγκεκριμένα βιβλία που διεκδικούν την προτίμηση των εκπαιδευτικών.
+1/ Ποια είναι σήμερα τα μεγαλύτερα προβλήματα του εγχειρήματος;
Πρώτον, η τεράστια κλίμακα του έργου. Δεν είναι απλό να δημιουργηθούν παράλληλα εκατοντάδες βιβλία από περιορισμένο αριθμό διαθέσιμων συγγραφέων, αξιολογητών, τεχνικών και γραφιστών. Δεύτερον, υπάρχουν μαθήματα στα οποία δεν δημιουργήθηκε ακόμη πραγματική πολλαπλή επιλογή. Τρίτον, εκκρεμεί η ολοκλήρωση της Β’ και Γ’ Λυκείου.
Τέταρτον, πρέπει να συνεχιστεί η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών. Πέμπτον, πρέπει να αποδειχθεί στην πράξη ότι η ψηφιακή βιβλιοθήκη και ο τεράστιος μηχανισμός εκτύπωσης και διανομής μπορούν να λειτουργήσουν χωρίς προβλήματα. Έκτον, παραμένει σε εκκρεμότητα το ζήτημα με τα ξενόγλωσσα βιβλία, καθώς δεν έχει ακόμη βρεθεί λύση στο πλαίσιο του «Πολλαπλού Βιβλίου».
Κωνσταντίνος Λολίτσας, Aντιπρόεδρος Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ): «Η πρόκληση είναι μεγάλη»
«Η μεταρρύθμιση του “Πολλαπλού Βιβλίου” είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την εφαρμογή των νέων Προγραμμάτων Σπουδών που εκπονήθηκαν από το ΙΕΠ. Τα νέα Προγράμματα Σπουδών εφαρμόστηκαν πιλοτικά στα Πρότυπα και Πειραματικά Σχολεία της χώρας κατά το σχολικό έτος 2022-2023 και εν συνεχεία επικαιροποιήθηκαν, ώστε βάσει αυτών να εκπονηθούν τα νέα διδακτικά βιβλία/πακέτα. Με τη χρήση πολλαπλών πηγών, κειμένων, διδακτικών προτάσεων και μαθησιακών εμπειριών οι μαθητές και μαθήτριες αναπτύσσουν την κριτική τους ικανότητα και τις ερευνητικές τους δεξιότητες.
Παράλληλα, οι εκπαιδευτικοί έχουν τη δυνατότητα να προσαρμόζουν τη διδασκαλία τους ανάλογα με τις ανάγκες, τα ενδιαφέροντα και το μαθησιακό προφίλ των μαθητών/τριών τους, ενισχύοντας την ενεργητική, τη διερευνητική και τη διαφοροποιημένη μάθηση. Ταυτόχρονα, να εφαρμόζουν εναλλακτικούς τρόπους αξιολόγησης των μαθητών/τριών τους. Για να πετύχει όλο αυτό το εγχείρημα, θα πρέπει να επιμορφωθούν οι εκπαιδευτικοί κατάλληλα στα νέα Προγράμματα Σπουδών, αλλά και στα βιβλία, ώστε να είναι σε θέση να λειτουργήσουν αυτά τα εργαλεία. Το αποτέλεσμα είναι σαφώς θετικό, η πρόκληση είναι μεγάλη».
Διονύσης Μουρελάτος, Φιλόλογος, Σύμβουλος Α’ στο ΙΕΠ: «Περισσότερες επιλογές»
«Η λογική του “Πολλαπλού Βιβλίου” είναι να συνεχίσει να υπάρχει το συμβατικό βιβλίο του σχολείου, το έντυπο δηλαδή, το οποίο εμπλουτίζεται με τις άλλες επιλογές που θα διατίθενται ψηφιακά. Ερχεται δηλαδή να προστεθεί μία επιπλέον ομπρέλα εκπαιδευτικού υλικού με περισσότερες επιλογές.
Στους διαδραστικούς πίνακες και τα ψηφιακά μαθησιακά αντικείμενα προστίθεται η δυνατότητα της μορφής epub, που είναι στην ουσία το κανονικό βιβλίο, αλλά σε άλλη μορφή. Σε επίπεδο περιεχομένου είναι ακριβώς το ίδιο. Στην ουσία, το φέρνουμε πιο κοντά στα δεδομένα των παιδιών, το κάνουμε πολύ πιο ελκυστικό. Επισημαίνεται ότι το “Πολλαπλό Βιβλίο” είναι επιπλέον αυτού, δεν είναι το ίδιο. Η παράδοση του έντυπου βιβλίου συνεχίζεται κανονικά. Ακόμη κι αν δεν υπάρχει δεύτερο βιβλίο σε ένα μάθημα, αυτό μπορεί να συσχετίζεται με κάποιο άλλο, όπως για παράδειγμα τα Θρησκευτικά και η Ιστορία συναντώνται σε κάποια θέματα ή η Γλώσσα και η Λογοτεχνία με την Ιστορία ή τα Μαθηματικά με τη Φυσική και διάφορα άλλα που μπορεί να διασταυρώνονται. Ειδικά στην Πρωτοβάθμια, η διαθεματική προσέγγιση είναι πολύ συνηθισμένη. Επομένως, αυτό δεν είναι τόσο σημαντικό πρόβλημα.
Περίπου τα μισά από αυτά τα αντικείμενα που δεν έχουμε καθόλου “Πολλαπλό Βιβλίο” είναι τα ξενόγλωσσα μαθήματα, που είναι μία πολύ ιδιαίτερη περίπτωση επειδή οι εκδοτικοί οίκοι δεν φτιάχνουν βιβλία μόνο για την Ελλάδα. Κι εμείς θέλουμε τα δικαιώματα των βιβλίων, οπότε δεν προσφέρονται να γράψουν βιβλία. Με την έναρξη της σχολικής χρονιάς θέλουμε να έχουμε δρομολογήσει το τι θα κάνουμε».
Παναγιώτης Πήλιουρας, Δάσκαλος, μαθηματικός, Σύμβουλος Α’ στο ΙΕΠ: «Καθημερινή αξιολόγηση»
«Εκτός από τη χώρα μας, την Κύπρο και την Αλβανία, όλες οι χώρες της Ευρώπης έχουν “Πολλαπλό Βιβλίο” και το εφαρμόζουν με διάφορους τρόπους. Να τονιστεί ότι η πολιτική του “Πολλαπλού Βιβλίου” είναι στην παράδοση της δωρεάν εκπαίδευσης, πράγμα βασικό για το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα.
Με το “Πολλαπλό” ο μαθητής θα πάρει το ένα βιβλίο, ενώ στα άλλα θα έχει πρόσβαση μέσα από τις άλλες μορφές. Αυτά τα βιβλία έχουν το εξής θετικό: θα μπουν σε μία ψηφιακή βιβλιοθήκη σε ψηφιακή μορφή και έχει προβλεφθεί η διαδικασία να αλλάζουν, να επικαιροποιούνται, να αναπροσαρμόζονται, πράγμα πολύ σημαντικό. Η αξιολόγηση θα είναι καθημερινή.
Το εγχείρημα είναι πολύ σημαντικό, αλλά δεν μπορεί κάτι που ξεκινάει να είναι από την αρχή τέλειο, χρειάζεται μία περίοδο δοκιμής, σιγά-σιγά να προστεθούν πράγματα μέχρι να βελτιωθεί. Δεν γίνεται να είναι όλα έτοιμα μαγικά. Χρειάζεται λίγη υπομονή».
