«Οι Πολλοί για Έναν»: Στη Ρόδο η γνώση που μπορεί να κάνει τη διαφορά ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο

Εκπαιδεύοντας πολίτες, δημιουργώντας ανθρώπους έτοιμους να σώσουν μια ζωή

Υπάρχουν στιγμές που ο χρόνος δεν μετριέται σε λεπτά και δευτερόλεπτα. Μετριέται σε ανάσες, σε κινήσεις και σε αποφάσεις. Είναι εκείνες οι κρίσιμες στιγμές κατά τις οποίες ένας άνθρωπος μπορεί ξαφνικά να βρεθεί αντιμέτωπος με τον θάνατο και η έκβαση να εξαρτάται από το ποιος θα βρίσκεται δίπλα του.

Πριν φτάσει το ΕΚΑΒ, πριν φτάσει ο γιατρός, πριν φτάσει η εξειδικευμένη βοήθεια, υπάρχει ένας πολύτιμος χρόνος που δεν περιμένει.

Μέσα σε αυτά τα πρώτα λεπτά μπορεί να κρύβεται μια ολόκληρη ζωή.

Ένα χέρι που θα ξεκινήσει ΚΑΡΠΑ. Ένας άνθρωπος που θα γνωρίζει πώς να χρησιμοποιήσει έναν Αυτόματο Εξωτερικό Απινιδωτή. Κάποιος που θα ξέρει πώς να αντιδράσει σε μια πνιγμονή ή σε μια σοβαρή αιμορραγία. Ένας γονιός, ένας εκπαιδευτικός, ένας εργαζόμενος, ένας φίλος ή ακόμη και ένας άγνωστος περαστικός που θα αποφασίσει να μην προσπεράσει.

Ένας απλός πολίτης, επειδή κάποτε έμαθε τι πρέπει να κάνει, μπορεί εκείνη ακριβώς τη στιγμή να γίνει ο άνθρωπος από τον οποίο θα εξαρτηθεί η ζωή κάποιου άλλου.

Αυτή είναι η φιλοσοφία πίσω από την πρωτοβουλία «Save a Life – Οι Πολλοί για Έναν» στη Ρόδο.

Μια ομάδα εκπαιδευτών, επαγγελματιών υγείας και ανθρώπων με πολυετή εμπειρία στην εκπαίδευση στις Πρώτες Βοήθειες προσπαθεί να κάνει κάτι περισσότερο από το να μεταδώσει γνώσεις. Προσπαθεί να αλλάξει μια νοοτροπία.

Να πείσει τους πολίτες ότι οι Πρώτες Βοήθειες δεν είναι γνώση που αφορά μόνο γιατρούς και διασώστες. Είναι μια γνώση που μπορεί να χρειαστεί ο καθένας, οποιαδήποτε στιγμή και οπουδήποτε.

Γιατί η γνώση αυτή δεν είναι πολυτέλεια. Είναι δύναμη, ευθύνη και έμπρακτος σεβασμός απέναντι στην ανθρώπινη ζωή.

Οι άνθρωποι που συμμετέχουν στην προσπάθεια αφιερώνουν χρόνο και γνώσεις, πραγματοποιώντας δωρεάν εκπαιδεύσεις για πολίτες, σχολεία, εκπαιδευτικούς, γονείς, εργαζομένους και συλλόγους.

Παράλληλα, μέσα από τις εκπαιδεύσεις δημιουργείται κάτι ακόμη πιο σημαντικό: περισσότεροι άνθρωποι που γνωρίζουν πώς να αντιδράσουν σε μια κρίσιμη κατάσταση και περισσότερα σημεία όπου ένας Απινιδωτής μπορεί να βρίσκεται διαθέσιμος όταν χρειαστεί.

Δεν πρόκειται για τη δημιουργία «ηρώων» με την έννοια που έχουμε συνηθίσει να φανταζόμαστε.

Δεν χρειάζονται υπερδυνάμεις.

Χρειάζεται γνώση, ψυχραιμία και η απόφαση να μην μείνεις αδρανής.

Γιατί ο άνθρωπος που μπορεί να σώσει μια ζωή μπορεί να βρίσκεται παντού. Μπορεί να κάθεται δίπλα μας, να εργάζεται μαζί μας, να μεγαλώνει ένα παιδί ή απλώς να περπατά στον δρόμο.

Μπορεί να είναι κάποιος που μέχρι χθες πίστευε ότι «δεν μπορεί» να κάνει τίποτα.

Κι όμως, μπορεί.

Μπορεί να είναι εκείνος που θα δώσει την πρώτη ανάσα. Εκείνος που θα κάνει την πρώτη κίνηση. Εκείνος που θα κρατήσει ζωντανή την ελπίδα μέχρι να φτάσει η εξειδικευμένη βοήθεια.

Αυτό προσπαθούν να κάνουν πράξη οι «Πολλοί για Έναν» στη Ρόδο: να μετατρέψουν τον φόβο σε γνώση, την αμηχανία σε ψυχραιμία και την αδράνεια σε πράξη.

Στην καρδιά αυτής της προσπάθειας βρίσκεται ο αναισθησιολόγος Παναγιώτης Παπαντωνίου, ο οποίος εδώ και χρόνια επιμένει σε μια απλή αλλά ουσιαστική ιδέα: όλοι μπορούμε να βοηθήσουμε.

«Δεν υπάρχει “δεν μπορώ”, υπάρχει το “δεν θέλω”», λέει χαρακτηριστικά.

Για τον ίδιο, «όλοι κρύβουμε έναν μικρό ήρωα μέσα μας».

Και αυτή ακριβώς την πεποίθηση προσπαθεί να μετατρέψει σε πράξη μέσα από το «Save a Life – Οι Πολλοί για Έναν»: να δώσει στους πολίτες τη γνώση και την αυτοπεποίθηση να κάνουν αυτό που χρειάζεται, όταν ένας άνθρωπος δίπλα τους δίνει τη δική του μάχη για τη ζωή.

Η αρχή μιας προσπάθειας που ξεκίνησε πριν από χρόνια

Η ιδέα γεννήθηκε το 2003, όταν ο Παναγιώτης Παπαντωνίου έφτασε στη Ρόδο ως αναισθησιολόγος στο νοσοκομείο του νησιού.

Στόχος ήταν από τότε η εκπαίδευση των πολιτών στην αντιμετώπιση καταστάσεων άμεσα απειλητικών για τη ζωή, όπως η καρδιακή ανακοπή, η πνιγμονή, η αιμορραγία και άλλα επείγοντα περιστατικά.

Σε συνεργασία με τον σημερινό διευθυντή της Νοσηλευτικής Υπηρεσίας του νοσοκομείου, Βασίλη Ζιώγα, ο οποίος εκείνα τα χρόνια ήταν προϊστάμενος της ΜΕΘ και των Επειγόντων, άρχισε να διαμορφώνεται η ιδέα για δωρεάν εκπαίδευση και ενημέρωση των πολιτών, χωρίς το κόστος ενός πιστοποιημένου σεμιναρίου.

Το 2006 διοργανώθηκαν τα πρώτα πιστοποιημένα σεμινάρια και πραγματοποιήθηκε η αγορά των πρώτων Απινιδωτών από τον Δήμο Λινδίων.

Στη συνέχεια δημιουργήθηκε ο πρώτος πυρήνας επίσημων εκπαιδευτών στη Ρόδο και η προσπάθεια άρχισε σταδιακά να μεγαλώνει, με τη συμμετοχή των εκπαιδευτών Νίκου Παπανικολάου και Παναγιώτη Σοροπίδη.

Σημαντική ήταν επίσης η συμβολή του Σώματος Εθελοντών Σαμαρειτών, Διασωστών και Ναυαγοσωστών Ρόδου του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού, καθώς και της ομάδας εκπαίδευσης του ΕΚΑΒ Ρόδου.

Το 2019 έγινε μια πρώτη προσπάθεια να ενταχθεί η δράση ως πρόγραμμα στο πλαίσιο της κοινωνικής πολιτικής του Δήμου. Η πανδημία, ωστόσο, διέκοψε την πορεία του προγράμματος.

Η ανταπόκριση, πάντως, ήταν μεγάλη.

Δύο χρόνια πριν, η πρόταση επανήλθε στη νέα δημοτική αρχή και αυτή τη φορά βρήκε ακόμη μεγαλύτερη αποδοχή.

Ο Δήμος αγκάλιασε την πρωτοβουλία και ξεκίνησαν, υπό την αιγίδα του, δωρεάν επιδείξεις και εκπαιδεύσεις, σε συνεργασία με το Γραφείο Ποιότητας και Εκπαίδευσης του νοσοκομείου και την υπεύθυνη Ελένη Τσακίρη, αλλά και με ομάδα εθελοντών εκπαιδευτών από διαφορετικούς φορείς εκπαίδευσης στις Πρώτες Βοήθειες.

Έτσι πήρε το όνομά της η προσπάθεια: «Save a Life – Οι Πολλοί για Έναν».

«Οι Πολλοί για Έναν»

Τι σημαίνει όμως αυτό το όνομα;

Η απάντηση του Παναγιώτη Παπαντωνίου είναι ξεκάθαρη:

«Εμείς οι Πολλοί, καλά εκπαιδευμένοι για να βοηθήσουμε αυτόν τον Έναν να δώσει τον αγώνα του να σωθεί».

Η ονομασία είναι εμπνευσμένη από μια φιλανθρωπική εκστρατεία του μακαριστού Μητροπολίτη Σισανίου και Σιατίστης Παύλου για έναν νεαρό που χρειαζόταν μεταμόσχευση καρδιάς. Η εκστρατεία είχε ονομαστεί «Οι Πολλοί για Έναν» και περιγράφεται στο βιβλίο του «Δεν Έχουμε Άλλο Δρόμο Από την Αγάπη».

Η ιδέα μεταφέρθηκε στη Ρόδο με έναν διαφορετικό, αλλά εξίσου ουσιαστικό στόχο:

Οι Πολλοί να είναι έτοιμοι να σταθούν δίπλα στον Έναν, όταν και όποτε τους χρειαστεί.

Δεν είναι οργανισμός. Είναι μια ομάδα ανθρώπων με έναν κοινό στόχο

Ο Παναγιώτης Παπαντωνίου ξεκαθαρίζει ότι το «Save a Life» δεν αποτελεί σήμερα κάποιον επίσημο οργανισμό.

Είναι μια ομάδα εκπαιδευτών που δραστηριοποιούνται σε διαφορετικούς φορείς πιστοποίησης, αρκετοί από τους οποίους είναι επαγγελματίες υγείας.

Μαζί με το Γραφείο Ποιότητας και Εκπαίδευσης του νοσοκομείου, αποφάσισαν να ενώσουν τις γνώσεις και την εμπειρία τους.

Πρόκειται για εκπαιδευτές με περισσότερα από είκοσι χρόνια εμπειρίας στον χώρο της εκπαίδευσης στις Πρώτες Βοήθειες.

Στόχος τους είναι να αλλάξει η αντίληψη ότι ένας άνθρωπος δεν μπορεί να βοηθήσει επειδή δεν έχει ιατρικές γνώσεις.

«Δεν υπάρχει “δεν μπορώ”, υπάρχει το “δεν θέλω”», υπογραμμίζει ο Παναγιώτης Παπαντωνίου.

Και προσθέτει:

«Όλοι μπορούμε. Όλοι, να ξέρετε, κρύβουμε έναν μικρό ήρωα μέσα μας».

Τι μαθαίνουν οι πολίτες

Οι εκπαιδεύσεις επικεντρώνονται σε καταστάσεις που μπορούν να απειλήσουν άμεσα τη ζωή.

Οι συμμετέχοντες εκπαιδεύονται στην αντιμετώπιση της καρδιακής ανακοπής, στη χρήση του Αυτόματου Εξωτερικού Απινιδωτή, στην αντιμετώπιση της πνιγμονής, αλλά και σε ζητήματα που αφορούν ενήλικες, βρέφη και παιδιά.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο γεγονός ότι η συμμετοχή στις συγκεκριμένες εκπαιδεύσεις είναι δωρεάν.

«Δεν ήρθαμε ως σωτήρες εξ ουρανού», εξηγεί ο Παναγιώτης Παπαντωνίου.

Η ομάδα, όπως σημειώνει, έρχεται να προσθέσει ένα ακόμη λιθαράκι μέσα από την επαγγελματική εμπειρία και τη γνώση των μελών της, ώστε οι πολίτες να έχουν τη δυνατότητα τουλάχιστον δύο φορές τον μήνα, και σε κάποιους μήνες ακόμη συχνότερα, να παρακολουθούν δωρεάν εκπαιδεύσεις.

Μετά το τέλος κάθε εκπαίδευσης οι συμμετέχοντες λαμβάνουν βεβαίωση παρακολούθησης.

Πρόκειται για μια ηθική ανταμοιβή για τη συμμετοχή τους και όχι για πιστοποίηση που αντικαθιστά εκείνη που ενδέχεται να απαιτείται από επαγγελματικούς φορείς ή εργοδότες.

Πρώτες Βοήθειες και παιδιά

Ιδιαίτερη σημασία έχει η εκπαίδευση γονέων και εκπαιδευτικών.

Οι καταστάσεις έκτακτης ανάγκης που αφορούν παιδιά μπορούν να συμβούν οπουδήποτε και οποιαδήποτε στιγμή.

Η γνώση των παιδιατρικών Πρώτων Βοηθειών μπορεί να συμβάλει στην αντιμετώπιση ενός τραυματισμού, στην αποτροπή μιας σοβαρής επιπλοκής, ακόμη και στην αποφυγή μιας απώλειας ζωής.

Οι Πρώτες Βοήθειες αποτελούν την άμεση βοήθεια που παρέχεται σε ένα παιδί μέχρι να αναλάβει ο γιατρός, ο γονέας ή ο νόμιμος κηδεμόνας.

Δεν αντικαθιστούν την ιατρική περίθαλψη.

Μπορούν όμως να αποτελέσουν τον κρίσιμο πρώτο κρίκο μέχρι να φτάσει η εξειδικευμένη βοήθεια.

Ο μεγαλύτερος μύθος: «Πρέπει να είμαι γιατρός»

Μία από τις συχνότερες παρανοήσεις που συναντούν οι εκπαιδευτές είναι η πεποίθηση ότι για να προσφέρει κάποιος Πρώτες Βοήθειες χρειάζεται να έχει ιατρικές γνώσεις.

Δεν ισχύει.

Η ΚΑΡΠΑ και η χρήση του Αυτόματου Εξωτερικού Απινιδωτή, ειδικότερα, είναι διαδικασίες που μπορούν να μάθουν και να εφαρμόσουν οι πολίτες.

Ο παροχέας Πρώτων Βοηθειών αποτελεί τον συνδετικό κρίκο ανάμεσα στο θύμα και την εξειδικευμένη βοήθεια που βρίσκεται καθ’ οδόν.

Το ζητούμενο είναι να ενεργήσει με σύνεση και μέσα στα όρια όσων γνωρίζει.

Η αδράνεια, άλλωστε, μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο επικίνδυνη από την προσπάθεια να προσφερθεί βοήθεια.

Οι Απινιδωτές και η δύναμη της δωρεάς

Ένα από τα σημαντικότερα αποτελέσματα των εκπαιδεύσεων είναι ότι κάποιοι συμμετέχοντες αποφασίζουν στη συνέχεια να προχωρήσουν στην αγορά ή τη δωρεά ενός Αυτόματου Εξωτερικού Απινιδωτή για την επιχείρηση ή την περιοχή τους.

Ήδη έχουν τοποθετηθεί Απινιδωτές σε διάφορα σημεία της Ρόδου, ενώ προβλέπεται να ακολουθήσει η τοποθέτηση ακόμη τριών, σε συνεργασία με τον Δήμο.

Μεταξύ άλλων, Απινιδωτές έχουν τοποθετηθεί στην οδό Δελφών, στην Πλατεία Κύπρου και στην περιοχή γύρω από την Πλατεία Δημαρχείου, ενώ η εταιρεία «Μεσαιωνικές Πύλες ΟΕ» προχώρησε στην αγορά και τοποθέτηση Απινιδωτών σε χώρους εστίασης που λειτουργεί σε αρχαιολογικούς χώρους, μεταξύ άλλων στην καφετέρια Ακρόπολη και στην Αρχαία Κάμειρο, με τις απαραίτητες συνεννοήσεις και εγκρίσεις.

Πολλοί από αυτούς τους Απινιδωτές είναι αφιερωμένοι στη μνήμη ανθρώπων που έχουν φύγει από τη ζωή.

Έτσι, ένα όνομα που συνδέεται με μια απώλεια μπορεί να συνδεθεί ταυτόχρονα με την πιθανότητα να σωθεί ένας άλλος άνθρωπος.

«Ναι, άξιζε όλη αυτή η προσπάθεια και η αναμονή όλων αυτών των ετών», λέει ο Παναγιώτης Παπαντωνίου.

Η επόμενη μέρα

Η ομάδα βρίσκεται πλέον σε μια φάση κατά την οποία εξετάζει και τη δημιουργία ενός οργανισμού μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα.

Ήδη αρκετοί άνθρωποι έχουν εκφράσει την επιθυμία να βοηθήσουν με διαφορετικούς τρόπους.

Μέχρι να πάρει συγκεκριμένη μορφή αυτή η προσπάθεια, υπάρχουν δύο βασικοί τρόποι στήριξης: η συμμετοχή στις εκπαιδεύσεις και η δωρεά ενός Απινιδωτή, ενός πραγματικού «Σταθμού Ζωής».

Παράλληλα, γίνεται προσπάθεια καταγραφής των Απινιδωτών που υπάρχουν στη Ρόδο.

Σήμερα στο νησί έχουν καταγραφεί 75 Απινιδωτές, χωρίς να έχει ολοκληρωθεί η πλήρης καταγραφή σε ξενοδοχεία, αθλητικούς χώρους και άλλες εγκαταστάσεις.

Υπεύθυνος για την καταγραφή είναι ο Νίκος Παπανικολάου, εκπαιδευτής της ομάδας και δημοτικός υπάλληλος, ο οποίος έχει οριστεί από τη Δημοτική Αρχή ως υπεύθυνος για τους Απινιδωτές του νησιού.

Το έργο δεν είναι εύκολο.

Υπάρχουν Απινιδωτές που δεν έχουν ελεγχθεί εδώ και χρόνια, γεγονός που κάνει ακόμη πιο σημαντική την οργάνωση και την επικαιροποίηση του μητρώου.

Στόχος είναι κάθε νέα δωρεά να καταγράφεται στο ειδικό μητρώο του Δήμου, ώστε να υπάρχει καλύτερη εικόνα και παράλληλα να ενημερώνεται το ΕΚΑΒ.

Να γίνει η εκπαίδευση στις Πρώτες Βοήθειες αυτονόητη

Το μεγάλο όραμα δεν είναι απλώς να πραγματοποιούνται περισσότερα σεμινάρια.

Είναι να γίνει η γνώση των Πρώτων Βοηθειών κάτι αυτονόητο.

Κάτι που κάθε πολίτης θα γνωρίζει όπως γνωρίζει ότι σε μια έκτακτη ανάγκη μπορεί να καλέσει το 112.

Η ομάδα θεωρεί ότι η εκπαίδευση πρέπει να ξεκινά από μικρή ηλικία και αναφέρεται στην απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αναζωογόνησης, από τον Οκτώβριο του 2025, για έναρξη της εκπαίδευσης στην ΚΑΡΠΑ από την ηλικία των τεσσάρων ετών.

«Είναι υποχρέωσή μας να γνωρίζουμε», υπογραμμίζει ο Παναγιώτης Παπαντωνίου.

Γιατί, όπως εξηγεί, μπορεί να χρειάζεται μόνο ένας απλός χειρισμός, μία απλή κίνηση του ενός χεριού, για να δοθεί σε έναν άνθρωπο η ευκαιρία να κρατηθεί στη ζωή.

Ο στόχος για τα επόμενα πέντε χρόνια

Το όραμα είναι φιλόδοξο:

Η Ρόδος να γίνει ο πρώτος δήμος στην Ελλάδα με τους περισσότερους εκπαιδευμένους πολίτες και το μεγαλύτερο Δίκτυο Εξωτερικών Απινιδωτών.

Για να γίνει αυτό, όμως, χρειάζεται συλλογική προσπάθεια.

Χρειάζεται περισσότερη εκπαίδευση, περισσότερες δωρεάν δράσεις και συνεργασία ανάμεσα στους επαγγελματίες υγείας, τους εκπαιδευτικούς φορείς, την αυτοδιοίκηση και την κοινωνία.

Γιατί ακόμη και μία ώρα ενημέρωσης μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική.

Μπορεί να είναι η μία ώρα που θα κάνει τη διαφορά όταν ένας άνθρωπος βρεθεί μπροστά μας και χρειαστεί βοήθεια.

Γιατί να μάθει Πρώτες Βοήθειες κάποιος που δεν έχει σχέση με την ιατρική;

Η απάντηση του Παναγιώτη Παπαντωνίου είναι απλή.

Επειδή οι Πρώτες Βοήθειες δεν απαιτούν ιατρικές γνώσεις.

Επειδή κάποια στιγμή μπορεί να χρειαστεί να βοηθήσουμε έναν άνθρωπο που παλεύει για τη ζωή του.

Και επειδή η απόφαση να βοηθήσουμε έναν συνάνθρωπό μας είναι, πάνω απ’ όλα, έκφραση αγάπης και σεβασμού απέναντι στον άνθρωπο και στη ζωή.

Ίσως τελικά αυτό να είναι και το σημαντικότερο μήνυμα των «Πολλών για Έναν».

Ότι η ζωή ενός ανθρώπου δεν είναι υπόθεση ενός μόνο ανθρώπου.

Είναι υπόθεση όλων μας.

Και ότι, όταν έρθει η δύσκολη στιγμή, ο άνθρωπος που βρίσκεται δίπλα μας μπορεί να είναι εκείνος που θα μας χρειαστεί περισσότερο.

Τίποτα δεν είναι αδύνατο. Δεν υπάρχει «δεν μπορώ». Υπάρχει «δεν θέλω».