Φωτιά Ρόδου 2023: Πραγματογνωμοσύνες αποκαλύπτουν παραλείψεις, καθυστερήσεις και θεσμικά κενά

Δύο χρόνια μετά, η υπόθεση της μεγάλης πυρκαγιάς του Ιουλίου 2023 παραμένει ανοιχτή στις αίθουσες της Δικαιοσύνης. Η προκαταρκτική εξέταση της Εισαγγελίας Πρωτοδικών Ρόδου εισέρχεται στην πιο κρίσιμη φάση της με ανωμοτί καταθέσεις 14 υπόπτων. Τα τεχνικά πορίσματα που παρήγγειλε η Εισαγγελία σκιαγραφούν όχι μόνο την πορεία της φωτιάς, αλλά κυρίως ένα σύστημα ετοιμότητας που δεν λειτούργησε.

Το πλαίσιο της έρευνας

• Δύο παράλληλες δικογραφίες: (α) για εμπρησμό εκ προθέσεως, (β) για διοικητικές/επιχειρησιακές παραλείψεις.

• Οι πραγματογνωμοσύνες εκπονήθηκαν από ειδικούς των πυροσβεστικών επιχειρήσεων, δασολόγους, περιβαλλοντικούς μηχανικούς και ειδικούς στη μοντελοποίηση εξάπλωσης πυρκαγιών.

• Στόχος: εντοπισμός σημείου/χρόνου έναρξης, αξιολόγηση αντίδρασης και συντονισμού, έλεγχος πρόληψης και επιτήρησης, αποτίμηση επιχειρησιακών αποφάσεων.

Χρονολόγιο κρίσιμων λεπτών («το χαμένο μισάωρο»)

• 18:00–18:30: εκδήλωση πυρκαγιάς σε απερίφρακτη δασική ζώνη (χαλέπιος πεύκη/χαμηλή βλάστηση) κοντά στον Απόλλωνα. Δεν βρέθηκαν ίχνη εμπρηστικού μηχανισμού.

• 18:50: πρώτη ειδοποίηση προς την Πυροσβεστική.

• 19:15: πρώτη εντολή απογείωσης εναέριων μέσων.

• Το ενδιάμεσο διάστημα, χωρίς επιτήρηση από πυροφυλάκια/αεροσκάφη, επέτρεψε στο μέτωπο να μεγεθυνθεί.

Προειδοποιήσεις που δεν «ανέβασαν» την ετοιμότητα

• 18–20 Ιουλίου: Δείκτης επικινδυνότητας 3 (υψηλός), με χαμηλή υγρασία λεπτής καύσιμης ύλης → εύκολη ανάφλεξη/εξάπλωση.

• Παρά τις ενδείξεις, η πρακτική ετοιμότητα δεν αναβαθμίστηκε αναλόγως.

Πώς εξαπλώθηκε

• Με βόρειους ανέμους, το μέτωπο διεσπάσθη πριν τα Λάερμα και κινήθηκε νότια/νοτιοδυτικά προς Λάερμα–Λάρδο–Γεννάδι, φθάνοντας ως τη θάλασσα.

• Καμένες εκτάσεις: 176.398 στρ. (υπηρεσιακά στοιχεία) – 177.735 στρ. (Copernicus EMS) ≈ 12,6% του νησιού.

• Απολογισμός: ζημιές σε >700 κτίρια, 44 τραυματισμοί πολιτών, 1 θάνατος.

Κρίσιμα ευρήματα των πορισμάτων

1) Επιτήρηση/Έγκαιρη αναγγελία

• Πυροφυλάκια με οπτική επαφή στο σημείο έναρξης (Λιβάδια, Χιώτες, Προφήτης Ηλίας, Λάερμα) καταγράφηκαν ως ανενεργά/εγκαταλελειμμένα.

• Δεν διατάχθηκε εναέρια επιτήρηση παρότι ίσχυε γενική επιφυλακή.

• Μη αξιοποίηση δυνατοτήτων ΥΠΑ/πτήσεων πολιτικής αεροπορίας ή αερολεσχών για αναγγελία καπνών.

• Η αρχική ειδοποίηση προήλθε από ιδιώτη αυτόπτη, αναδεικνύοντας το κενό επιτήρησης.

2) Νερό/Υποδομές

• 21 σημεία υδροληψίας σε γειτονικά αρδευτικά δίκτυα χωρίς εξαρτήματα για πυροσβεστικά οχήματα.

• Δεξαμενή ~40 κ.μ. στον Έμπωνα έμεινε αναξιοποίητη.

• Κρουνοί με ανεπαρκή παροχή ή εκτός λειτουργίας.

3) Πρόληψη

• Αντιπυρική ζώνη διανοίχθηκε εν ώρα γεγονότος, όχι προληπτικά.

• Κοινοτικοί χώροι/δρόμοι (π.χ. Απόλλωνας) χωρίς καθαρισμούς ξερής βλάστησης την άνοιξη.

• Η Διεύθυνση Δασών αναφέρει χρηματοδότηση 280.000 € προς τον Δήμο για πυροπροστασία, χωρίς εισερχόμενες μελέτες καθαρισμών προς έγκριση.

4) Θεσμικός/Επιχειρησιακός σχεδιασμός

• Συμβούλιο Διαχείρισης Κρίσεων: δεν προκύπτει σύγκληση την κρίσιμη ημέρα.

• Ο ενιαίος σχεδιασμός Ν. Αιγαίου (2023) χαρακτηρίζεται ελλιπής (τακτικές, εναέρια επιτήρηση, διασπορά οχημάτων χαμηλά αντί για θέσεις οπτικής εποπτείας).

• Πολιτική Προστασία: πέρα από συμμετοχή στην άσκηση «ΔΙΑ ΠΥΡΟΣ 2023», έλλειψη αυτοτελούς άσκησης δασικών πυρκαγιών όπως προβλέπει ο «Ιόλαος».

• Εθελοντικές δυνάμεις: Καταγραφή ΕΤΑΙ.ΠΡΟ.ΦΥ.ΚΑ. στο δημοτικό σχέδιο παρά την ανενεργή κατάστασή της και χωρίς σύμβαση· κενό συντονισμού με την Περιφέρεια.

Επιπτώσεις στο πεδίο

• Πλήγμα σε κτηνοτροφία/μελισσοκομία και στις οικοσυστημικές ισορροπίες.

• 151.519 στρ. έχουν κηρυχθεί αναδασωτέα· η αποκατάσταση εκτιμάται σε ορίζοντα δεκαετιών (διάβρωση, φερτές ύλες, αυξημένος κίνδυνος αναζωπυρώσεων).

Τι ακολουθεί

• Τα πορίσματα εντάσσονται στη δικογραφία προανάκρισης και θα συνεκτιμηθούν με μαρτυρίες, τηλεπικοινωνιακά δεδομένα και επιχειρησιακές αναφορές.

• Κατά τους ειδικούς, οι πρώτες δύο ώρες ήταν καθοριστικές· με ορθό συντονισμό, η καμένη έκταση θα μπορούσε να περιοριστεί στο 10–15% της τελικής.

• Η υπόθεση λειτουργεί ως πιλότος για επαναπροσδιορισμό αρμοδιοτήτων και γραμμής εντολών μεταξύ Δήμου, Περιφέρειας, ΠΣ και Πολιτικής Προστασίας.

Συμπέρασμα: Οι πραγματογνωμοσύνες δεν είναι απλώς τεχνικά έγγραφα. Καταγράφουν συστημικές αδυναμίες — από την επιτήρηση και την πρόληψη μέχρι τον συντονισμό και τη λογοδοσία. Η «φωτιά που δεν έσβησε» παραμένει στη Δικαιοσύνη και στη δημόσια σφαίρα, απαιτώντας διορθωτικές τομές πριν από το επόμενο καλοκαίρι.