Καμπανάκι για την ακρίβεια – Οικονομολόγοι της Oxford Economics και της Deutsche Bank προειδοποιούν ότι η επιβράδυνση που δείχνει η προκαταρκτική εκτίμηση της Eurostat μπορεί να είναι προσωρινή
Τον κώδωνα του κινδύνου κρούουν οικονομολόγοι για την ακρίβεια, με το φαινόμενο «Ελ Νίνιο» και τις ακραίες καιρικές συνθήκες που το συνοδεύουν να θεωρούνται σημαντικότερος παράγοντας για τον πληθωρισμό τροφίμων το 2027 σε σχέση με τον πόλεμο στο Ιράν. Σε παγκόσμιο επίπεδο, μάλιστα, αναλυτές προειδοποιούν ότι η πλήρης επίπτωση στις παγκόσμιες τιμές αγροτικών εμπορευμάτων μπορεί να χρειαστεί ακόμα και έως το 2028 για να αποτυπωθεί.
Επίσης, οικονομολόγοι της Oxford Economics και της Deutsche Bank προειδοποιούν ότι η ανακούφιση από την επιβράδυνση που δείχνει η προκαταρκτική εκτίμηση της Eurostat – από 2,5% σε ετήσια βάση τον Δεκέμβριο του 2025 σε 1,6% τον Ιούνιο του 2026 – μπορεί να είναι προσωρινή, με αποτέλεσμα ο πληθωρισμός των τιμών των τροφίμων να επιταχυνθεί εκ νέου.
Το πρόσφατο σοκ στις τιμές πετρελαίου και λιπασμάτων λόγω του πολέμου στο Ιράν αναμένεται να ανεβάσει ξανά τις τιμές στα σούπερ μάρκετ, με καθυστέρηση άνω του ενός έτους, αναφέρει το Euronews. Έτσι, η όποια ανάσα στο ταμείο του σούπερ μάρκετ μπορεί να είναι βραχύβια, καθώς οι υψηλότερες τιμές των πρώτων υλών θα μετακυληθούν στην αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων και οι ακραίες καιρικές συνθήκες αυτού του καλοκαιριού θα προκαλέσουν ζημιές στις καλλιέργειες σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Να σημειωθεί ότι το υψηλότερο κόστος της ενέργειας και των λιπασμάτων μετακυλίεται στις τιμές των τροφίμων μέσω δύο κύριων διαύλων. Πρώτον, η ενέργεια χρησιμοποιείται σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα, από τα τρακτέρ και τις μεταφορές έως την επεξεργασία, τη συσκευασία και την ψύξη, καθιστώντας την παραγωγή πιο δαπανηρή.
Δεύτερον, οι τιμές των λιπασμάτων αυξάνονται μαζί με το κόστος του φυσικού αερίου, συμπαρασύροντας τα έξοδα των αγροτών. Αυτά τα κόστη χρειάζονται χρόνο για να φτάσουν στα ράφια των σούπερ μάρκετ. Ενώ οι τιμές της ενέργειας μπορούν να επηρεάσουν τα λιπάσματα μέσα σε λίγες εβδομάδες, η μειωμένη χρήση λιπασμάτων ή οι αλλαγές στις καλλιέργειες συνήθως ωθούν τις τιμές των τροφίμων προς τα πάνω μόνο μετά την επόμενη συγκομιδή.
Σύμφωνα με έγγραφο εργασίας της ΕΚΤ του 2023, μελλοντικοί καύσωνες θα μπορούσαν να έχουν μεγάλο αντίκτυπο στις τιμές των τροφίμων
Ακρίβεια: Εκτιμήσεις για νέα άνοδο τιμών
Αυτή την «καθυστερημένη αντίδραση» των τιμών των τροφίμων στο ράφι τονίζουν και οι οικονομικοί αναλυτές, διευκρινίζοντας ότι το υψηλότερο κόστος της ενέργειας και των λιπασμάτων απορροφάται αρχικά από τους αγρότες, προτού μετακυλιστεί στους μεταποιητές, τους χονδρεμπόρους και, τελικά, στα σούπερ μάρκετ.
Σύμφωνα με την Oxford Economics, ο πληθωρισμός των τροφίμων στην Ευρωζώνη θα ανέλθει σε περίπου 3% το 2027, ενώ εκτιμάται ότι η επίδραση των καιρικών συνθηκών από μόνη της θα μπορούσε να προσθέσει έως και μία ποσοστιαία μονάδα. Οι οικονομολόγοι της Οξφόρδης αναμένουν ότι ο πληθωρισμός στα τρόφιμα θα παραμείνει κάτω από την πρόβλεψη της ΕΚΤ για το 2,6% φέτος, σε λιγότερο από 2% για το υπόλοιπο του 2026, προτού αυξηθεί το 2027.
«Η έλλειψη λιπασμάτων λόγω του αποκλεισμού του Στενού του Ορμούζ και η ραγδαία αύξηση των τιμών ήταν λιγότερο σοβαρές από ό,τι αναμενόταν, αλλά θα επηρεάσουν τις αγροτικές αποδόσεις», εξηγούν ο Τόμας Ντβοράκ και ο Ρικάρντο Αμάρο.
Συνάδελφοί τους από την Deutsche Bank διαπίστωσαν ότι, παρά την πτώση των τιμών του πετρελαίου και των λιπασμάτων από τα υψηλότερα επίπεδά τους, η διακύμανση των τιμών των πρώτων υλών που σημειώθηκε μεταξύ Μαρτίου και Ιουνίου θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση των τιμών των τροφίμων κατά περίπου 1,3% στο Ηνωμένο Βασίλειο και 0,8% στην Ευρωζώνη κατά τη διάρκεια του επόμενου έτους. Αυτό θα προσθέσει περίπου 0,1 έως 0,15 ποσοστιαίες μονάδες στον συνολικό πληθωρισμό.
Η Oxford Economics εκτιμά ότι μόνο η πρόσφατη διαταραχή στις τιμές των πρώτων υλών θα μπορούσε να προσθέσει περίπου 0,5 ποσοστιαίες μονάδες στον πληθωρισμό των τροφίμων στην Ευρωζώνη το επόμενο δωδεκάμηνο, με τα μη επεξεργασμένα τρόφιμα να επηρεάζονται πιθανώς νωρίτερα από τα επεξεργασμένα προϊόντα. Εκτιμά επίσης ότι οι φετινοί καύσωνες θα μπορούσαν να προσθέσουν έως και μία επιπλέον ποσοστιαία μονάδα το 2027.
Όπως σημειώνει το Euronews, πριν από τον πόλεμο στο Ιράν, η τιμή spot του αργού πετρελαίου Brent κυμαινόταν στα 72,50 δολάρια το βαρέλι. Λόγω των διαταραχών στην προσφορά κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, οι τιμές εκτοξεύτηκαν στα 118 δολάρια προτού υποχωρήσουν ξανά στα περίπου 83 δολάρια μετά την κατάπαυση του πυρός.
Η Deutsche Bank αναμένει ότι οι τιμές θα μειωθούν σταδιακά τους επόμενους μήνες, με βάση τις αγορές συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης, αλλά μια νέα σύγκρουση θα μπορούσε να αλλάξει αυτή την προοπτική. Οι οικονομολόγοι της προειδοποιούν ότι οι ανανεωμένες εντάσεις στη Μέση Ανατολή έχουν ωθήσει ξανά τις τιμές της ενέργειας προς τα πάνω, αυξάνοντας τον κίνδυνο περαιτέρω πληθωριστικών πιέσεων.
Η τρέχουσα εικόνα
Η μείωση του πληθωρισμού τροφίμων στην Ευρωζώνη από 2,5% σε ετήσια βάση τον Δεκέμβριο του 2025 σε 1,6% τον Ιούνιο του 2026, αποτελεί το χαμηλότερο επίπεδο του εναρμονισμένου πληθωρισμού των τροφίμων από τα μέσα του 2021.
Οι προπορευόμενοι δείκτες (leading indicators) υποδηλώνουν ότι ο πληθωρισμός στις τιμές των τροφίμων πιθανόν θα συγκρατηθεί σε χαμηλά επίπεδα για το υπόλοιπο του 2026. Να σημειωθεί ότι η πλούσια συγκομιδή σιτηρών το 2025 και η υπερπροσφορά νωπού γάλακτος οδήγησαν σε μείωση των τιμών των γαλακτοκομικών προϊόντων, ενώ οι τιμές της σοκολάτας, του κακάου και του καφέ άρχισαν να σταθεροποιούνται μετά την απότομη άνοδό τους το 2025. Επίσης, οι τιμές του ελαιολάδου καταγράφουν πτωτική πορεία μετά τα ιστορικά υψηλά επίπεδα του 2022.
Η Oxford Economics αναμένει ότι αυτοί οι παράγοντες θα συνεχίσουν να συμβάλλουν στη συγκράτηση του πληθωρισμού στα τρόφιμα τους επόμενους μήνες. Από την πλευρά της, η Deutsche Bank επισημαίνει ότι η σημαντική συμβολή των γαλακτοκομικών, της ζάχαρης και γλυκών, καθώς και του καφέ στον πληθωρισμό έχει μειωθεί από το 2025. Ωστόσο, οι τιμές του κρέατος, αν και έχουν υποχωρήσει σε σχέση με το υψηλό επίπεδο του περασμένου έτους, παραμένουν ο σημαντικότερος παράγοντας του πληθωρισμού τροφίμων.
Σύμφωνα με την Oxford Economics, σχεδόν στα μισά είδη διατροφής οι τιμές έχουν μειωθεί τους τελευταίους τρεις μήνες, ενώ ένα περίπου 20% κατέγραψε αυξήσεις άνω του 2%, γεγονός που υποδηλώνει χαμηλό πληθωρισμό στα τρόφιμα τους επόμενους μήνες. Ως εκ τούτου, οι οικονομολόγοι της μείωσαν την πρόβλεψή τους για τον πληθωρισμό στα τρόφιμα, τα αλκοολούχα ποτά και τον καπνό στο 2,1% για το 2026.
«Πιστεύουμε, ωστόσο, ότι ο πληθωρισμός στις τιμές των τροφίμων εξακολουθεί να βρίσκεται σε τροχιά επιτάχυνσης, απλώς με μεγαλύτερη χρονική υστέρηση από ό,τι είχαμε υποθέσει προηγουμένως», αναφέρει η έκθεση.
Το κόστος των καυσώνων
Προβλέποντας επιτάχυνση της αύξησης των τιμών των τροφίμων το 2027, οι οικονομολόγοι της Oxford Economics εκτιμούν ότι το αυξημένο κόστος ενέργειας, επεξεργασίας και συσκευασίας θα μπορούσε από μόνο του να προσθέσει 0,5 έως 0,7 ποσοστιαίες μονάδες στον πληθωρισμό τροφίμων το 2027, με τα μη επεξεργασμένα προϊόντα να αντιδρούν ταχύτερα από τα επεξεργασμένα.
Ωστόσο, θεωρούν ότι η φετινή ακραία ζέστη σε ολόκληρη την ήπειρο θα μπορούσε να έχει ακόμα μεγαλύτερο αντίκτυπο. «Πιστεύουμε ότι οι καύσωνες αυτού του καλοκαιριού θα αποτελέσουν ισχυρότερο παράγοντα αύξησης των τιμών των τροφίμων το επόμενο έτος από ό,τι ο πόλεμος», υπογραμμίζουν.
Οι καύσωνες αυτού του καλοκαιριού και οι ασυνήθιστα ζεστές και ξηρές συνθήκες ενδέχεται να έχουν μεγαλύτερο αντίκτυπο στις τιμές από ό,τι η ίδια η κρίση των βασικών εμπορευμάτων. Οι ζημιές στις καλλιέργειες θεωρούνται ήδη αναπόφευκτες, ενώ περαιτέρω καύσωνες θα μπορούσαν να μειώσουν ακόμα περισσότερο τις συγκομιδές, ωθώντας τον πληθωρισμό των τροφίμων σε υψηλότερα επίπεδα το 2027.
Ένα ισχυρό φαινόμενο El Niño-Southern Oscillation (ENSO) θα μπορούσε επίσης να εντείνει τα ακραία καιρικά φαινόμενα, αυξάνοντας τον κίνδυνο περαιτέρω διαταραχών. «Οι αρνητικές επιπτώσεις του καιρού ενδέχεται να ενταθούν περαιτέρω λόγω ενός σούπερ Ελ Νίνιο φέτος. Εκτιμούμε ότι θα προσθέσει έως και μία ποσοστιαία μονάδα στον πληθωρισμό των τροφίμων το επόμενο έτος, και θα αναθεωρήσουμε προς τα πάνω την πρόβλεψή μας για το 2027 σε περίπου 3%», ανέφερε η Oxford Economics.
Η αναμενόμενη άνοδος των τιμών προβλέπεται να εμφανιστεί κατά το πρώτο εξάμηνο του 2027, προτού αρχίσει να υποχωρεί σταδιακά κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους. Ωστόσο, σύμφωνα με έγγραφο εργασίας της ΕΚΤ του 2023, μελλοντικοί καύσωνες θα μπορούσαν να έχουν ακόμα μεγαλύτερο αντίκτυπο στις τιμές των τροφίμων. Σε περίπτωση συνεχιζόμενης αύξησης της θερμοκρασίας, αναμένεται να ενταθεί η πληθωριστική επίδραση των ακραίων καλοκαιριών. Η ΕΚΤ εκτιμά ότι, εάν ένας καύσωνας παρόμοιος με αυτόν του 2022 συνέβαινε υπό τις κλιματικές συνθήκες του 2035, θα αύξανε τον πληθωρισμό των τροφίμων στην Ευρώπη κατά περίπου μία ποσοστιαία μονάδα, σε σύγκριση με 0,67 ποσοστιαίες μονάδες σήμερα.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι, καθώς το κλίμα θερμαίνεται, οι καλλιέργειες γίνονται πιο ευάλωτες στο θερμικό στρες, πράγμα που σημαίνει ότι ο ίδιος καύσωνας είναι πιθανό να προκαλέσει μεγαλύτερες απώλειες στις συγκομιδές και ισχυρότερες πιέσεις στις τιμές των τροφίμων
