Πώς «βλέπει» ο σκύλος τον θάνατο; – Τι αποκαλύπτουν μελέτες

Ο σκύλος δεν μπορεί να κατανοήσει τι πραγματικά σημαίνει θάνατος, αλλά μπορεί να βιώσει την απουσία ενός ανθρώπου, ή ενός σκύλου, από την καθημερινότητά του.

Ο θάνατος λέει ο εκπαιδευτής σκύλων, Ηλίας Λαδάς, είναι, ίσως, το μεγαλύτερο άγνωστο ακόμη και για τον ίδιο τον άνθρωπο.
Γνωρίζουμε πότε ένα σώμα παύει να λειτουργεί. Μπορούμε να περιγράψουμε τις βιολογικές διεργασίες που οδηγούν στον θάνατο και εκείνες που ακολουθούν. Έχουμε δημιουργήσει γύρω του φιλοσοφίες, θρησκείες, τελετουργίες και ολόκληρα συστήματα σκέψης. Κανείς όμως, δεν μπορεί να μας πει τι σημαίνει πραγματικά η εμπειρία του θανάτου.
Κι όμως, αναρωτιόμαστε συχνά: «τι καταλαβαίνει ο σκύλος για τον θάνατο;».

Οι σκύλοι είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι στη συμπεριφορά και στη συναισθηματική κατάσταση των ανθρώπων με τους οποίους ζουν

Δεν γνωρίζουμε, εάν ο σκύλος καταλαβαίνει την έννοια του θανάτου

Ένας σκύλος, περιγράφει ο κύριος Λαδάς, μπορεί να χάσει τον άνθρωπό του. Μπορεί να χάσει έναν άλλο σκύλο με τον οποίο μοιραζόταν για χρόνια την καθημερινότητά του. Μπορεί, ακόμη, όπως συμβαίνει σε μια φυσική καταστροφή, να βρεθεί μέσα σε λίγες ώρες σε έναν κόσμο όπου γνώριμα πρόσωπα, ζώα, μυρωδιές και ολόκληρο το περιβάλλον του έχουν εξαφανιστεί.
Γνωρίζει όμως ότι κάποιος πέθανε; Καταλαβαίνει ο σκύλος την έννοια του θανάτου;

Η επιστημονική απάντηση

Η πιο επιστημονικά έντιμη απάντηση, τονίζει ο κύριος Λαδάς, είναι: δεν γνωρίζουμε.

Αναφέρει ότι η συγκριτική θανατολογία, ο κλάδος που, μεταξύ άλλων, μελετά τις αντιδράσεις των ζώων απέναντι στον θάνατο και στους νεκρούς, έχει καταγράψει σε διάφορα κοινωνικά είδη, συμπεριφορές απέναντι σε νεκρά μέλη της ομάδας τους.

Το δύσκολο είναι να γνωρίζουμε τι σημαίνουν αυτές οι συμπεριφορές.

Τα τελευταία χρόνια έχει προταθεί η έννοια μιας «ελάχιστης κατανόησης του θανάτου»: ένα ζώο δεν χρειάζεται να διαθέτει τη σύνθετη, ανθρώπινη αντίληψη του θανάτου για να μπορεί ενδεχομένως να αντιληφθεί ότι ένα άλλο πλάσμα έχει πάψει να λειτουργεί και ότι αυτή η κατάσταση δεν αντιστρέφεται.

Δεν γνωρίζουμε, εάν ο σκύλος διαθέτει μια τέτοια έννοια. Γνωρίζουμε όμως, πολύ περισσότερα για το τι συμβαίνει όταν χάνει έναν σημαντικό κοινωνικό σύντροφο.

Άλλο ο θάνατος και άλλο η απώλεια

Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2022 στο Scientific Reports, ενημερώνει ο εκπαιδευτής, ερευνητές εξέτασαν 426 κηδεμόνες σκύλων που είχαν βιώσει τον θάνατο ενός από τουλάχιστον δύο σκύλους που ζούσαν μαζί.

Μετά την απώλεια, το 67% ανέφερε ότι ο σκύλος που παρέμεινε, αναζητούσε περισσότερο την προσοχή, το 57% ότι έπαιζε λιγότερο και το 46% ότι είχε μειωμένη δραστηριότητα.

Καταγράφηκαν επίσης περισσότερος ύπνος, αυξημένος φόβος, μειωμένη κατανάλωση τροφής και περισσότερες φωνητικές συμπεριφορές.

Ίσως ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι μεγαλύτερη σημασία δεν φάνηκε να έχει το πόσα χρόνια είχαν ζήσει μαζί οι δύο σκύλοι, αλλά η ποιότητα της μεταξύ τους σχέσης.
Δεν μπορούμε, λοιπόν, να γνωρίζουμε, αν ο σκύλος σκέφτεται «πέθανε». Μπορούμε όμως, να παρατηρήσουμε ότι αντιλαμβάνεται πως ένας σημαντικός κοινωνικός σύντροφος δεν βρίσκεται πλέον εκεί και ότι αυτή η απουσία μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά τη συμπεριφορά του.

«Άσ’ τον να μυρίσει για να καταλάβει»

Όταν πεθαίνει ένας άνθρωπος ή ένας σκύλος μέσα σε μια οικογένεια, λέει ο κύριος Λαδάς, μία από τις συχνότερες συμβουλές είναι: «Άφησέ τον να δει το σώμα. Άφησέ τον να το μυρίσει. Έτσι θα καταλάβει ότι πέθανε και δεν θα τον ψάχνει».

Υπάρχει πράγματι μια λογική πίσω από αυτή την πρακτική. Η όσφρηση αποτελεί για τον σκύλο έναν από τους σημαντικότερους τρόπους συλλογής πληροφοριών για τον κόσμο.

Παράλληλα γνωρίζουμε, μεταξύ άλλων, από τη δουλειά σκύλων ανίχνευσης ανθρώπινων υπολειμμάτων, ότι οι μεταθανάτιες αλλαγές δημιουργούν οσφρητικές πληροφορίες τις οποίες ο σκύλος μπορεί να ανιχνεύσει.

Αυτό όμως, αποδεικνύει ότι η πληροφορία είναι διαθέσιμη στη μύτη του. Δεν μας λέει τι σημαίνει αυτή η πληροφορία μέσα στο μυαλό του. Και εδώ χρειάζεται προσοχή.

Στην έρευνα του 2022, το αν ο σκύλος είχε δει το σώμα του νεκρού συντρόφου του, δεν φάνηκε να επηρεάζει τη διάρκεια των συμπεριφορικών αλλαγών που ακολούθησαν.
Δεν έχουμε επομένως επαρκή στοιχεία για να πούμε ότι ο σκύλος πρέπει να μυρίσει το σώμα, ώστε να «καταλάβει», να σταματήσει να αναζητά ή να ολοκληρώσει μια διαδικασία αντίστοιχη με αυτή που στον άνθρωπο θα ονομάζαμε αποδοχή.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να του στερήσουμε αυτή τη δυνατότητα. Εφόσον οι συνθήκες το επιτρέπουν, μπορούμε να τον αφήσουμε να πλησιάσει και να διερευνήσει χωρίς πίεση. Αν θέλει να μυρίσει, να παραμείνει ή να απομακρυνθεί, είναι δική του επιλογή.

Άλλο όμως είναι το «του δίνω τη δυνατότητα» και άλλο το «πρέπει να το κάνει για να καταλάβει».

Πενθεί ο σκύλος;

Σύμφωνα με τον κύριο Λαδά, για το εάν πενθεί ο σκύλος, λέει ότι εξαρτάται από το τι εννοούμε όταν χρησιμοποιούμε τη λέξη «πένθος».

Αν εννοούμε ότι βιώνει ακριβώς την ίδια εσωτερική και συνειδητή εμπειρία με τον άνθρωπο, δεν μπορούμε να το γνωρίζουμε.
Αν όμως, μιλάμε για ένα σύνολο συμπεριφορικών και πιθανών συναισθηματικών μεταβολών, μετά την απώλεια ενός σημαντικού κοινωνικού δεσμού, τότε έχουμε σαφώς περισσότερα στοιχεία.

Ο σκύλος είναι κοινωνικό ζώο. Δημιουργεί δεσμούς με ανθρώπους και άλλους σκύλους. Όταν ένα σημαντικό μέλος αυτού του κοινωνικού κόσμου εξαφανίζεται, δεν χάνεται μόνο ένα άτομο. Αλλάζουν η αλληλεπίδραση, οι κοινές δραστηριότητες, η καθημερινή ρουτίνα και η προβλεψιμότητα του περιβάλλοντος. Και αλλάζει, συχνά, και ο άνθρωπος που μένει πίσω.

Οι σκύλοι είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι στη συμπεριφορά, τονίζει ο εκπαιδευτής, και στη συναισθηματική κατάσταση των ανθρώπων με τους οποίους ζουν. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι αντιδράσεις τους μετά από μια απώλεια είναι απλώς αντανάκλαση του δικού μας πένθους. Σημαίνει ότι μετά από έναν θάνατο μπορεί να αλλάξει ολόκληρο το κοινωνικό τους περιβάλλον.

Πώς μπορούμε να τον βοηθήσουμε;

Σε αυτήν την ερώτηση, ο κύριος Λαδάς απαντά ότι ίσως, δεν προσπαθούμε να του εξηγήσουμε τον θάνατο, αλλά του προσφέρουμε σταθερότητα μέσα στην αλλαγή.
Διατηρούμε όσο μπορούμε τη ρουτίνα, τις βόλτες, το φαγητό, τον ύπνο και τις δραστηριότητές του. Του επιτρέπουμε να αναζητήσει περισσότερη επαφή, εάν τη χρειάζεται και παρατηρούμε αλλαγές στην όρεξη, στον ύπνο, στη δραστηριότητα ή στη συμπεριφορά του.

Όταν αυτές είναι έντονες, παρατείνονται ή επηρεάζουν σημαντικά την ευζωία του, χρειάζεται κτηνιατρική αξιολόγηση και, όπου απαιτείται, βοήθεια ειδικού συμπεριφοράς. Δεν πρέπει κάθε αλλαγή μετά από έναν θάνατο να αποδίδεται αυτομάτως στο «πένθος».

Ο σκύλος βιώνει την απουσία

Καταλήγοντας, ο κύριος Λαδάς λέει ότι ίσως τελικά, προσπαθώντας να καταλάβουμε πώς «βλέπει» ο σκύλος τον θάνατο, ξεκινάμε από μια λανθασμένη προϋπόθεση: ότι εμείς γνωρίζουμε τι είναι και αναζητούμε, εάν το γνωρίζει και εκείνος. Δεν το γνωρίζουμε.

Γνωρίζουμε τη βιολογία του θανάτου. Και γνωρίζουμε πολύ καλά αυτό που αφήνει πίσω του. Την απώλεια.

Ίσως, να μη μάθουμε ποτέ, εάν ένας σκύλος γνωρίζει τον θάνατο, όπως τον γνωρίζουμε ή πιστεύουμε ότι τον γνωρίζουμε, εμείς. Δεν χρειάζεται όμως, να κατανοεί τον θάνατο, όπως εμείς για να μπορεί να βιώσει την απουσία.

Ο εκπαιδευτής σκύλων, Ηλίας Λαδάς

⃰ Ο κύριος Ηλίας Λαδάς είναι εκπαιδευτής σκύλων. Ακολουθεί επιστημονικά τεκμηριωμένη, ισορροπημένη προσέγγιση στην εκπαίδευση, εμπνευσμένη από τη δουλειά διεθνώς αναγνωρισμένων ειδικών, όπως των Ian Dunbar, Michael Shikashio και της Susan Garrett.

Παρακολουθεί στενά τις επιστημονικές εξελίξεις όσον αφορά στη διατροφολογία σκύλου, με αρωγό την Dr. Karen Becker.

Η δουλειά του εστιάζεται στη βελτίωση της επικοινωνίας ανθρώπου – σκύλου, στην πρόληψη και διαχείριση προβλημάτων συμπεριφοράς καθώς και στη δημιουργία ασφαλών και ισορροπημένων κοινωνικών ομάδων σκύλων.

Έχει πολυετή εμπειρία στη διαχείριση και αποκατάσταση κακοποιημένων – εγκαταλελειμμένων ζώων. Στόχος του, η μελλοντική τους υιοθεσία, αλλά και η αρμονική συμβίωσή τους σε πολυμελή αγέλη.
Είναι ιδρυτής του κτήματος 9paws, ενός πρότυπου χώρου κοινωνικοποίησης και φιλοξενίας σκύλων, 4,5 στρεμμάτων στα Σπάτα Αττικής