Τους χαμηλότερους μισθούς από όλα τα κράτη μέλη του ΟΟΣΑ κερδίζουν οι Έλληνες εργαζόμενοι στην Έρευνα και Καινοτομία στην Ελλάδα. Τι δείχνει νέα διεθνής έρευνα.
Η απασχόληση στην Έρευνα και Καινοτομία στην Ελλάδα παραμένει αισθητά χαμηλότερη από τον μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ και της ΕΕ, σύμφωνα με τη νέα έκθεση του Παρατηρητηρίου ReICO (Research and Innovation Careers Observatory) Το ReICO αποτελεί μια κοινή πρωτοβουλία της ΕΕ και του ΟΟΣΑ και καταγράφει την εξέλιξη, την παρουσία στην αγορά εργασίας και την κυκλοφορία του εργατικού δυναμικού στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας (Ε&Κ) σε περισσότερες από 50 χώρες.
Το Παρατηρητήριο Σταδιοδρομίας στην Έρευνα και Καινοτομία ξεκίνησε πιλοτικά το 2025 και πρόσφατα δημοσιοποίησε τα πρώτα πλήρη στατιστικά δεδομένα. Φιλοδοξεί να αποτελέσει μια αξιόπιστη βάση δεδομένων για τη χάραξη πολιτικής, αλλά και για τους ίδιους τους εργαζόμενους επιστήμονες και ερευνητές. «Καθώς οι συζητήσεις για την τεχνητή νοημοσύνη κυριαρχούν στα πρωτοσέλιδα, είναι ζωτικής σημασίας να αναρωτηθούμε αν οι κοινωνίες μας μπορούν να κινητοποιήσουν το απαραίτητο ανθρώπινο δυναμικό που απαιτείται για την αντιμετώπιση των κύριων προκλήσεών τους», τονίζει η έκθεση.
Μεταξύ άλλων εξετάζει αν η κάθε χώρα καλλιεργεί, αξιοποιεί και αναδεικνύει το ανθρώπινο ταλέντο στην έρευνα και την επιστήμη. «Παράγουν οι χώρες αρκετούς διδάκτορες για τις μελλοντικές βιομηχανίες; Αποτρέπουν οι συνθήκες εργασίας τους ανθρώπους από το να ακολουθήσουν ερευνητική σταδιοδρομία; Περιορίζουν τα εμπόδια στην κινητικότητα τη συνεργασία;», είναι κάποια από τα ερωτήματα που θέτει, και προσπαθεί να απαντήσει βάσει πραγματικών στοιχείων.
Η Ελλάδα είναι τελευταία στον ΟΟΣΑ σε μισθολογικό κόστος για προσωπικό Έρευνας και Ανάπτυξης – πηγή: ReICO (πατήστε στην εικόνα για μεγέθυνση
Υπερέχουμε σε επιστήμονες, υστερούμε σε μισθούς
Ειδικά για την Ελλάδα τα στοιχεία του Παρατηρητηρίου είναι αφορμή προβληματισμού καθώς δείχνουν μια αντιφατική εικόνα. Παράγουμε πολλούς και αξιόλογους ερευνητές – επιστήμονες αλλά δεν τους αξιοποιούμε κατάλληλα. Ιδίως σε ό,τι αφορά το μισθολογικό κόστος, έχουμε το πιο κακοπληρωμένο ερευνητικό-επιστημονικό προσωπικό στις χώρες μέλη του ΟΟΣΑ. Ακόμα και η Βουλγαρία (που δεν είναι ακόμα πλήρες μέλος του ΟΟΣΑ) έχει υψηλότερο μισθολογικό κόστος για τους εργαζόμενους Έρευνας και Ανάπτυξης (Ε&Α), σε Ισοτιμίες Αγοραστικής Δύναμης (PPP). Η μόνη χώρα με ακόμα χειρότερους μισθούς είναι η Κίνα, η οποία επίσης δεν είναι μέλος του ΟΟΣΑ. Το μισθολογικό κόστος για τους Έλληνες εργαζόμενους σε E&A είναι σχεδόν το μισό από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ (50.100 δολάρια PPP ετησίως, έναντι 96.400)
Ο πρόσφατος τραγέλαφος με το πρόγραμμα του υπ. Παιδείας «Trust Your Stars», είναι χαρακτηριστική περίπτωση για το πώς η Ελλάδα αντιμετωπίζει τους νέους επιστήμονες – ερευνητές. Μετά από καταγγελίες για αδιαφάνεια, προχειρότητα και άλλες αστοχίες, το φιλόδοξο πρόγραμμα ύψους 80 εκατ. ευρώ απεντάχθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης, αφήνοντας ξεκρέμαστους εκατοντάδες «αστέρια» και πανεπιστημιακά ερευνητικά κέντρα. «Αν είστε νέες/οι επιστήμονες και σκέφτεστε να φύγετε στο εξωτερικό, τρέξτε μην περιμένετε λεπτό!», σχολίασε ο πανεπιστημιακός Αριστείδης Χατζής, με αφορμή το ναυάγιο του προγράμματος, σε μια ανάρτηση που προκάλεσε αίσθηση. Όμως ούτε όλοι μπορούν ούτε όλοι θέλουν να φύγουν, κι αλίμονο αν ήταν αυτή η μόνη λύση.
Στην Ελλάδα το ποσοστό αποφοίτων STEM (Επιστήμη-Τεχνολογία-Μηχανική-Μαθηματικά) είναι το 30,9% των πτυχιούχων, έναντι 25,8% στον ΟΟΣΑ. – πηγή: ReICO
Όπως δείχνουν τα στοιχεία του Παρατηρητηρίου Σταδιοδρομίας στην Έρευνα και την Καινοτομία, οι ερευνητές επιστήμονες που μένουνε Ελλάδα, σε πείσμα των δυσκολιών, είναι πολλοί, αξιόλογοι και πολύτιμοι. Αυτό που αποδεικνύεται δυστυχώς λίγο δεν είναι μόνο το κράτος, που υποχρηματοδοτεί την έρευνα, αλλά και το ελληνικό οικονομικό – παραγωγικό μοντέλο. Μια οικονομία που βασίζεται υπέρμετρα σε κλάδους υπηρεσιών χαμηλής παραγωγικότητας και χαμηλών μισθών (λιανεμπόριο, εστίαση, καταλύματα) και εξακολουθεί να υστερεί σε επενδύσεις σε καινοτομία, έρευνα και τεχνολογική αναβάθμιση.
Αυξάνονται διεθνώς οι εργαζόμενοι σε Έρευνα και Καινοτομία
Το επαγγελματικό εργατικό δυναμικό στους τομείς της επιστήμης, της τεχνολογίας, της μηχανικής και των μαθηματικών (STEM) συνέχισε να αυξάνεται στις οικονομίες του ΟΟΣΑ και της ΕΕ, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία του ReICO. Το ποσοστό των επαγγελματιών στους τομείς της Eπιστήμης και της Mηχανικής (Science & Engineering – S&E) αυξήθηκε από 3,2% σε 3,7% της συνολικής απασχόλησης στις χώρες του ΟΟΣΑ μεταξύ 2017 και 2024. Οι επαγγελματίες στον τομέα των Τεχνολογιών Πληροφοριών και Επικοινωνιών (ΤΠΕ), που περιλαμβάνουν προγραμματιστές και αναλυτές λογισμικού και εφαρμογών, καθώς και επαγγελματίες βάσεων δεδομένων και δικτύων, αυξήθηκαν κατά μέσο όρο από 2% σε 3,1% στις οικονομίες του ΟΟΣΑ.
Μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ χωρών
Συνολικά, οι επαγγελματίες των Επιστημών και της Μηχανικής και των ΤΠΕ αντιπροσωπεύουν περίπου το 7% της συνολικής απασχόλησης στις οικονομίες του ΟΟΣΑ και της ΕΕ. Αυτά τα επαγγέλματα απαιτούν υψηλά επίπεδα επιστημονικής και τεχνικής εμπειρογνωμοσύνης και, αν και δεν ασχολούνται όλα άμεσα με την Έρευνα και Ανάπτυξη (Ε&Α), συμβάλλουν στην ικανότητα των οικονομιών να αναπτύσσουν, να υιοθετούν, να εφαρμόζουν και να διαδίδουν νέες γνώσεις και καινοτομίες.
Οι διαφορές μεταξύ των χωρών είναι μεγάλες. Μεταξύ των κρατών μελών του ΟΟΣΑ, το συνολικό μερίδιο των επαγγελματιών των Επιστημών και της Τεχνολογίας και των ΤΠΕ υπερβαίνει το 10% στη Φινλανδία, το Ισραήλ, το Λουξεμβούργο την Ολλανδία και τη Σουηδία, αλλά υπολείπεται του 3% στην Κολομβία, το Μεξικό και την Τουρκία. Η Ελλάδα, με μερίδιο 5,2% βρίσκεται στην 9η θέση από το τέλος, από τις 38 χώρες μέλη του ΟΟΣΑ.
Ο αριθμός εργαζομένων σε Έρευνα και Ανάπτυξης (R&D) αυξάνεται στον ΟΟΣΑ και στην ΕΕ
Έρευνα και Ανάπτυξη
Ο τομέας της Έρευνας και Ανάπτυξης (Ε&Α) βασίζεται στο εργατικό δυναμικό των επιστημονικών κλάδων STEM, αλλά μόνο ένα μικρό μέρος των επαγγελματιών των STEM απασχολείται άμεσα στην Ε&Α, ενώ σε αυτήν συμβάλλουν και άλλα επαγγέλματα, όπως οι τεχνικοί εργαστηρίων, οι σχεδιαστές προϊόντων και το διοικητικό προσωπικό υποστήριξης. Μέχρι το 2024, το συνολικό εργατικό δυναμικό που αφιερώθηκε στην Ε&Α, μετρούμενο σε ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης έφτασε κατά μέσο όρο σχεδόν το 1,6% της συνολικής απασχόλησης σε ολόκληρο τον ΟΟΣΑ.
Μεταξύ των χωρών με στοιχεία που καλύπτουν το σύνολο της οικονομίας, μόνο πέντε υπερβαίνουν το 2% ως προς την ένταση του προσωπικού Ε&Α: η Αυστρία, το Βέλγιο, η Δανία, η Φινλανδία και η Κορέα.
Εργαζομενοι σε Επιστήμες-Μηχανική και ΤΠΕ ως % της απασχόλησης Η Ελλάδα είναι πίσω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, αλλα μπροστά από Ιταλία-Ισπανία
Πού βρίσκεται η Ελλάδα
Σύμφωνα με τους πίνακες του REiCO, οι επαγγελματίες των Επιστημών και της Μηχανικής στην Ελλάδα αποτελούν το 3,9% του συνόλου της απασχόλησης, ποσοστό υψηλότερο από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ και της ΕΕ (3,7% και 3,8% αντίστοιχα). Στον αντίποδα, οι επαγγελματίες Τεχνολογιών Πληροφορίας Επικοινωνιών (ΤΠΕ) αποτελούν το 1,3% της απασχόλησης, έναντι 3,1% στον ΟΟΣΑ και 3,2% στην ΕΕ.
Υπάρχει δηλαδή μια έντονη δυσαναλογία στο μείγμα της απασχόλησης σε κλάδους STEM, εις βάρος των ΤΠΕ. Η Ελλάδα είναι μέν στις τελευταίες θέσεις του ΟΟΣΑ, όμως βρίσκεται συγκριτικά σε ελαφρώς καλύτερη θέση από άλλες μεσογειακές χώρες (Ιταλία-Ισπανία).
Η εικόνα διαφοροποιείται όταν εξετάζουμε τον τομέα της Έρευνας και Ανάπτυξης (Ε&Α). Κατά μέσο όρο στις χώρες του ΟΟΣΑ αντιστοιχούν 14,9 θέσεις εργασίας Ε&Α ανά 1000 εργαζόμενους (σε ισοδύναμο πλήρους απασχόλησης) και 15,3 στην ΕΕ.
Στην Ελλάδα η αντιστοιχία είναι 13,4 θέσεις Ε&Α ανά 1000 εργαζόμενους, επίπεδο υψηλότερο από την Ιταλία, αλλά πίσω από την Ισπανία. Από αυτούς η μεγάλη πλειοψηφία (9,4) είναι ερευνητικό προσωπικό, δηλαδή απασχολούνται πρωτίστως στα πανεπιστήμια και όχι στις επιχειρήσεις-βιομηχανία. Πρόκειται για αριθμό σχετικά κοντά στον μέσο όρο της ΕΕ και του ΟΟΣΑ (10 και 9,8 αντίστοιχα). Αποδεικνύεται δηλαδή ότι εκεί που υστερεί πρωτίστως η Ελλάδα είναι στην ενίσχυση των τμημάτων Έρευνας και Ανάπτυξης στον ιδιωτικό τομέα, γεγονός που συνδέεται με τη δομή της οικονομίας.
Πιθανόν επειδή οι ερευνητές στα πανεπιστήμια αμείβονται με ψίχουλα (ακόμα και οι υποτροφίες έχουν παγώσει, ενώ κυνηγάνε με το ντουφέκι ευρωπαϊκά προγράμματα), έχουμε και τις λιγότερες μισθολογικές δαπάνες στον ΟΟΣΑ σε αυτό τον τομέα.
Η υστέρηση του παραγωγικού μοντέλου επιβεβαιώνεται και από την έρευνα του ΙΝΕ-ΓΣΕΕ, που βασίζεται σε στοιχεία της Eurostat. Η απασχόληση σε τομείς υψηλής και μεσαίας τεχνολογίας στη μεταποίηση ανέρχεται μόλις στο 1,4% της συνολικής απασχόλησης στην Ελλάδα, έναντι 5,9% στην ΕΕ-27. Παρ’ ότι η χώρα παρουσιάζει οριακή βελτίωση το τελευταίο έτος (κατά 0,2 ποσοστιαίες μονάδες), τα επίπεδα πριν από την πανδημία δεν έχουν ανακτηθεί. Αντίθετα, στην ΕΕ ο δείκτης μένει σχεδόν σταθερός περίπου στο 6% της συνολικής απασχόλησης.
