Από έναν κλάδο που λειτουργεί εποχικά και αντιδραστικά σε έναν τουρισμό με μακροπρόθεσμο σχέδιο, συνέπεια στην ποιότητα και σεβασμό στην τοπική ταυτότητα: αυτό ήταν το κεντρικό μήνυμα της Επιστημονικής Ομάδας Τουρισμού (ΕΠΟΤ) στο Tourism Climate Crisis Forum (TCC Forum). Το Forum ολοκληρώθηκε το Σάββατο 26 Σεπτεμβρίου στο Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης Δήμου Ρόδου. Για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά, η ΕΠΟΤ στήριξε τον θεσμό. Το Forum είναι πρωτοβουλία της οργάνωσης «Για τη Φύση», με τιμώμενο φορέα το Επιμελητήριο Δωδεκανήσου. Παρευρέθηκαν ο Πρόεδρος του Πράσινου Ταμείου, κ. Γιάννης Ανδρουλάκης, και ο Πρόεδρος του Επιμελητηρίου Δωδεκανήσου, κ. Γιάννης Πάππου, οι οποίοι παρέμειναν έως την ολοκλήρωση των εργασιών, δείχνοντας έμπρακτη στήριξη και ουσιαστικό ενδιαφέρον.
Την ημέρα άνοιξε ο επικεφαλής της οργάνωσης «Για τη Φύση», κ. Νεκτάριος Καλογήρου, που καλωσόρισε και ευχαρίστησε τους συμμετέχοντες. Ακολούθησε το panel για την περιβαλλοντική και την ειδική περιβαλλοντική εκπαίδευση, σε συντονισμό της Ευαγγελίας Παυλούς. Η Έλλη Καστρουνή, εκπαιδευτικός και πρώην διευθύντρια του Ειδικού Σχολείου Λίνδου, στάθηκε στην ειδική περιβαλλοντική εκπαίδευση. Με αφετηρία την εμπειρία του σχολείου, τόνισε την ανάγκη για ένα ολιστικό, οργανωμένο σύστημα, ανοιχτό σε όλα τα παιδιά των ειδικών σχολείων. Ο Κώστας Κωσταλίας, αναπληρωτής προϊστάμενος Εκπαιδευτικών Θεμάτων της Διεύθυνσης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και μέλος της ΕΠΟΤ, υπογράμμισε τη σημασία της πρακτικής εκπαίδευσης, δηλαδή της επαφής με τη φύση και της δράσης. Ανέφερε ότι από την περσινή χρονιά λειτουργούν λαχανόκηποι σε 4.500 δημοτικά σχολεία και νηπιαγωγεία, στο πλαίσιο προγράμματος με πρωτοβουλία της Υπουργού Παιδείας. «Ουσιαστικά, η εμπειρία μπαίνει μέσα στο σχολείο», σημείωσε. Ο Χάρης Συργιάννης, προϊστάμενος του Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Πεταλούδων, στάθηκε στον ρόλο του ανθρώπου. Τόνισε ότι η κακή διαχείριση σε πολλά επίπεδα τα τελευταία χρόνια έχει μετατρέψει την κλιματική αλλαγή σε κλιματική κρίση, με ολοένα πιο ασυνήθιστα φαινόμενα. Οι ομιλητές επισήμαναν επίσης τη σημασία της δια βίου μάθησης και το μεγάλο μερίδιο ευθύνης της οικογένειας. Όταν το παιδί επιστρέφει στο σπίτι, όσα έμαθε μπορεί να χαθούν, αν οι μεγάλοι δεν δίνουν το σωστό παράδειγμα.
Στο panel «Συνεργασίες πολιτών για την κλιματική αλλαγή – Δυνατότητες χρηματοδότησης από το Πράσινο Ταμείο» μίλησαν ο Πρόεδρος του Πράσινου Ταμείου, κ. Γιάννης Ανδρουλάκης, και τα στελέχη του Ταμείου Σπυριδούλα Ντεμίρη και Κέλλη Κολιγιώργα. Συντόνισε ο κ. Νεκτάριος Καλογήρου. Ο κ. Ανδρουλάκης τόνισε τη σημασία να αναδεικνύονται οι καλές πρακτικές και τα παραδείγματα που εμπνέουν. Στόχος, όπως είπε, είναι να γίνεται αντιληπτό ότι η πολιτεία είναι παρούσα και ενδιαφέρεται. Σημείωσε ότι την τελευταία τριετία το Ταμείο έχει δεχθεί πλήθος προτάσεων. Δεν μπορούν όλες να υλοποιηθούν, υπάρχουν όμως αξιοσημείωτες προτάσεις και πρωτοβουλίες. Ο κ. Καλογήρου κάλεσε τις επιχειρήσεις να αρχίσουν να ετοιμάζουν τις προτάσεις τους. Διευκρίνισε ότι η χρηματοδότηση δεν δίνεται απευθείας σε επιχειρήσεις. Μια επιχείρηση μπορεί όμως να συμμετέχει σε σύμπραξη με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και να καταθέσουν μαζί μια δυνατή πρόταση. Στο ίδιο πλαίσιο, μέλος της ΕΠΟΤ έθεσε ένα ερώτημα από το κοινό. Είχε αναφερθεί ότι προϋπόθεση για τη χρηματοδότηση είναι να συμμετέχει στο σχήμα δημόσιος φορέας. Το ερώτημα ήταν αν αποκλείονται σχήματα που αποτελούνται από ιδιωτικές επιχειρήσεις και οργανώσεις. Η απάντηση ήταν ότι τέτοιες συμπράξεις μπορούν να εξεταστούν ad hoc, εφόσον ο καταστατικός σκοπός του ιδιωτικού φορέα συνδέεται με την κλιματική αλλαγή και το περιβάλλον. Για την ΕΠΟΤ, η διευκρίνιση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, γιατί ανοίγει νέες δυνατότητες συνεργασίας ανάμεσα στον ιδιωτικό τομέα και την κοινωνία των πολιτών.
Στο panel του Επιμελητηρίου Δωδεκανήσου, «Επιχειρήσεις, βιωσιμότητα, περιβαλλοντική υπευθυνότητα και καλές πρακτικές», συμμετείχαν ο Γιώργος Πιτικάκης, Quality Manager της Atrium Hotels & Resorts, ο Γιώργος Πορτοκαλάς, Quality Officer της H Hotels Collection, η Gerta Mouskai, Sustainability & CSR Executive του Mitsis Group και ο Ευάγγελος Αφαντενός, που παρουσίασε την πλατφόρμα Eco Rate, με συντονισμό της Αντιπροέδρου του Επιμελητηρίου, κ. Φαίδρα Σπανού.
Το panel της ΕΠΟΤ είχε θέμα «Ανθεκτικότητα στον Τουρισμό: Από τη Διαχείριση στη Χρηματοδότηση και τη Βιώσιμη Ανάπτυξη». Το συντόνισε η Πρόεδρος της ΕΠΟΤ και Διευθύντρια Marketing & Ψηφιακής Επικοινωνίας του ομίλου PHĀEA, Ξένη Αναστασία Τοάνογλου. Συμμετείχαν η Εβίτα Χρυσοχοΐδη, δικηγόρος και μέλος του Δ.Σ. της Ένωσης Ξενοδόχων Ρόδου, η Δανάη Αντωνάκη, Υπεύθυνη Ποιότητας & Βιωσιμότητας της PHĀEA και ο Χριστόφορος Χαρίσης, Σύμβουλος Ανάπτυξης Τουριστικών Προορισμών – Θαλάσσιος Τουρισμός και μέλος της ΕΠΟΤ.
Στην εισαγωγή της, η κ. Τοάνογλου ανέδειξε ένα παράδοξο: η Ελλάδα διαθέτει ένα παγκόσμιο brand πολύ μεγαλύτερο από την οργανωτική της ωριμότητα. Σύμφωνα με το Greece Reputation Tracker του ΙΝΣΕΤΕ και της TCI Research, η χώρα ξεπερνά την Ιταλία, την Ισπανία και την Πορτογαλία στη συνολική εμπειρία του επισκέπτη. Ταυτόχρονα βρίσκεται στο κάτω μέρος της κατάταξης του Global Destination Resilience Index 2025, κυρίως λόγω της κλιματικής πίεσης και της έντονης εποχικότητας. Όρισε την ανθεκτικότητα ως την ικανότητα να προβλέπουμε, να αντέχουμε και να προσαρμοζόμαστε. Τόνισε επίσης την ανάγκη για οργανωμένο risk και crisis management, σε επίπεδο επιχείρησης και προορισμού, με αφορμή την εμπειρία των πυρκαγιών του 2023 στη Ρόδο.
Η Εβίτα Χρυσοχοΐδη μίλησε για το πώς αντιλαμβάνονται την ανθεκτικότητα οι μικρομεσαίες ξενοδοχειακές επιχειρήσεις. Παρουσίασε δράσεις της Ένωσης Ξενοδόχων Ρόδου με κοινωνικό αντίκτυπο, όπως για το Γενικό Νοσοκομείο Ρόδου και τις ακτές. Ανέλυσε και το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο, την αναθεώρηση της CSRD μέσω της οδηγίας Omnibus I, που από το 2027 περιορίζει ουσιαστικά τις υπόχρεες εταιρίες σε όσες έχουν πάνω από 1.000 εργαζόμενους και κύκλο εργασιών άνω των 450 εκατ. ευρώ και τη νέα νομοθεσία για το greenwashing, που ισχύει από τις 27 Σεπτεμβρίου 2026.
Η Δανάη Αντωνάκη έδειξε ότι η βιωσιμότητα αρχίζει από την καθημερινή λειτουργία, με συλλογή δεδομένων, αξιολόγηση και βελτίωση. Παρουσίασε πρότυπα και πλαίσια αναφοράς που μπορούν να ακολουθήσουν και οι μη υπόχρεες επιχειρήσεις, όπως Travelife, ISO 21401, EFQM, GRI και το εθελοντικό πρότυπο VSME για μη εισηγμένες ΜμΕ. Μετέφερε επίσης την εμπειρία της Κρήτης, με έμφαση στο νερό, τις υποδομές και την τοπική παραγωγή.
Ο Χριστόφορος Χαρίσης μίλησε για τη φέρουσα ικανότητα του προορισμού: νερό, ενέργεια, απόβλητα, μετακινήσεις, υγεία και ασφάλεια. Πρότεινε τη δημιουργία Παρατηρητηρίου Τουριστικών Υποδομών, ώστε οι πιέσεις να εντοπίζονται έγκαιρα και η χρηματοδότηση να τεκμηριώνεται. Παρουσίασε και τον σχεδιασμό της ΔΕΥΑΡ για τον έλεγχο της υδατικής φέρουσας ικανότητας της Ρόδου.
«Όταν η βιωσιμότητα είναι αληθινή και την επικοινωνούμε σωστά, χτίζει εμπιστοσύνη. Η Ελλάδα έχει τεράστιο πλούτο πέρα από το “ήλιος και νησί”, που μπορεί να στηρίξει έναν τουρισμό δώδεκα μηνών. Αρκεί να έχουμε μακροπρόθεσμο σχέδιο και να μη χαθεί η τοπική ταυτότητα στο όνομα της ανάπτυξης», δήλωσε κλείνοντας η Πρόεδρος της ΕΠΟΤ.
Οι εργασίες ολοκληρώθηκαν με το panel «Μνημειακά δέντρα, φυσική αναγέννηση και μελλοντική παρακαταθήκη». Μίλησαν ο Δρ. Θανάσης Σταμπουλίδης, Επίκουρος Καθηγητής του Γεωπονικού Πανεπιστημίου, η γεωπόνος Άννα Σαλμά, ειδική σταθερότητας μνημειακών δέντρων και αστικού πρασίνου, και ο γεωπόνος Σπύρος Γεραβέλης, διευθυντής της Υπηρεσίας Περιβάλλοντος & Πρασίνου του Δήμου Ρόδου. Στο panel επισημάνθηκε η αρκετά τραγική συνειδητοποίηση ότι, τρία χρόνια μετά τις τραγικές πυρκαγιές του 2023, δεν υπάρχει ακόμη εγκεκριμένο σχέδιο αναπλασης των πληγεισών περιοχών και ότι η δράση του συστήματος έχει καθυστερήσει.
Σε σημείο της συζήτησης σχολιάστηκε η προτίμηση τουριστικών επιχειρήσεων, αλλά και δήμων στις αναπλάσεις τους, στον χλοοτάπητα για λόγους αισθητικής, κάτι που επηρεάζει την τοπική βιοποικιλότητα. Τότε ο κ. Ανδρουλάκης αναφέρθηκε στην πρόσκληση για τις αναπλάσεις, στην οποία καλούνται να χρηματοδοτηθούν και οι 332 δήμοι της χώρας. Υπενθύμισε ότι, με δική του πρωτοβουλία, προστέθηκε μέτρο για τις λύσεις που βασίζονται στη φύση (Nature-based Solutions), το οποίο χρηματοδοτείται κατά 100% από το Πράσινο Ταμείο. «Το είδαμε, το σκεφτήκαμε, το δουλέψαμε, το κάναμε και το επικοινωνήσαμε», σημείωσε. Στόχος, πρόσθεσε, είναι στην επόμενη πρόσκληση η περιγραφή να είναι ακόμη πιο ολοκληρωμένη.
Κοινός τόπος όλων των συζητήσεων ήταν ότι, σε κάθε πεδίο, το πρώτο βήμα είναι να ξέρουμε πού βρισκόμαστε και πού θέλουμε να πάμε. Ως παράδειγμα συνεργασίας αναφέρθηκε η συμμετοχή 600 εργαζομένων ξενοδοχείων στις δράσεις της οργάνωσης «για τη φύση». Μία φορά τον χρόνο δουλεύουν δίπλα στους εθελοντές της, μαζί με άλλες επιχειρήσεις και τουριστικά γραφεία. Το Forum έκλεισε με στοιχεία για επερχόμενες συνεργασίες και πρωτοβουλίες. Έκλεισε επίσης με ανοιχτή πρόσκληση σε επιχειρήσεις, οργανώσεις και πολίτες για δημιουργική σκέψη, νέες ιδέες και προτάσεις.
Η Επιστημονική Ομάδα Τουρισμού θα συνεχίσει να στηρίζει πρωτοβουλίες όπως το TCC Forum. Θα δίνει τροφή για σκέψη, ιδέες και τεχνογνωσία στη συζήτηση για την επόμενη μέρα του τουρισμού. Ο ρόλος της όμως δεν σταματά στον διάλογο. Η ΕΠΟΤ είναι εδώ για να βοηθήσει και στην πράξη: να καθοδηγήσει, να συμμετάσχει σε συμπράξεις και να αξιοποιήσει τις γνώσεις, την εμπειρία και το υπόβαθρο των μελών της για το κοινό καλό.
