52 χρόνια πριν στη Ρόδο: Η ίδρυση του ΠΑΣΟΚ μέσα από τη ματιά του Γιώργου Ζαχαριάδη
Γράφει ο Γιώργος Ζαχαριάδης
Η διακήρυξη της 3ης Σεπτεμβρίου 1974, με την οποία ο ιδρυτής και αρχηγός του ΠΑΣΟΚ Ανδρέας Παπανδρέου παρουσίασε τις βασικές αρχές του νέου πολιτικού φορέα, εξέφρασε τους πόθους και τα οράματα μιας Ελλάδας που μόλις είχε βγει από επτά χρόνια δικτατορίας.
Η απήχηση της διακήρυξης στον ελληνικό λαό ήταν μεγάλη. Το ΠΑΣΟΚ, από ένα κόμμα που πολλοί τότε χαρακτήριζαν «κόμμα διαμαρτυρίας», εξελίχθηκε σταδιακά σε κόμμα εξουσίας και κυβέρνησε τη χώρα για περισσότερες από δύο δεκαετίες.
Η ίδρυση του ΠΑΣΟΚ βρήκε πρόσφορο έδαφος και στη Δωδεκάνησο. Στη Ρόδο και σε άλλα νησιά υπήρχε ήδη, από την προδικτατορική περίοδο, ένας πυρήνας ανθρώπων που υποστήριζαν τον Ανδρέα Παπανδρέου και εκφράζονταν πολιτικά από τον δικηγόρο Γιώργο Χιωτάκη.
Μετά την επίσημη ανακοίνωση της ίδρυσης του ΠΑΣΟΚ, πολλοί Ροδίτες έσπευσαν να ενταχθούν στις τάξεις του. Στην πλειονότητά τους ήταν νέοι άνθρωποι που είχαν βιώσει την καταπίεση της δικτατορίας και έβλεπαν στις θέσεις του Ανδρέα Παπανδρέου και στο σύνθημα «Για μια Ελλάδα που θα ανήκει στους Έλληνες» την πολιτική έκφραση των προσδοκιών τους.
Οι πρώτες συναντήσεις στη Ρόδο
Οι πρώτες συγκεντρώσεις των στελεχών πραγματοποιούνταν αργά το βράδυ στο δικηγορικό γραφείο του Γιώργου Χιωτάκη, υπό το βλέμμα των αστυνομικών της Ασφάλειας, οι οποίοι παρακολουθούσαν τις κινήσεις και τα πρόσωπα που έμπαιναν και έβγαιναν από το γραφείο.
Το «φακέλωμα» δεν είχε ακόμη καταργηθεί και αρκετοί από εκείνους που συμμετείχαν στις συναντήσεις θα το έβρισκαν αργότερα μπροστά τους.
Στο γραφείο του Γιώργου Χιωτάκη, ύστερα από αλλεπάλληλες συσκέψεις, συντάχθηκε η πρώτη διακήρυξη της Επιτροπής Ρόδου του ΠΑΣΟΚ. Η διακήρυξη δημοσιεύτηκε στον τοπικό Τύπο στις 29 Σεπτεμβρίου 1974, την ίδια ημέρα που ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ανακοίνωσε την ίδρυση της Νέας Δημοκρατίας.
Τη διακήρυξη υπέγραψαν οι:
- Γιώργος Χιωτάκης, δικηγόρος
- Αλέξανδρος Παπαποστόλου, οικονομολόγος
- Εμμανουήλ Κόκκινος, δικηγόρος
- Αθ. Καραναστάσης, ξεναγός
- Β. Χριστοδούλου, χρυσοχόος
- Ελευθέριος Συμιξής, έμπορος
- Νίκος Καρπαθίου, οικονομολόγος
- Ι. Παπανικήτας, βιομήχανος
- Ανδρέας Ζουλιάνης, χειριστής μηχανημάτων
- Ανδρ. Ευθυμίου, χρυσοχόος
- Βαγγέλης Παυλίδης, σκιτσογράφος
- Ι. Γιαννούλης, διακοσμητής
- Νικ. Βασιλαράς, χρυσοχόος
- Γιώργος Ανδριωτάκης, αρχιτέκτων
- Βασίλης Αθανασίου, οικονομολόγος-κοινωνιολόγος
- Αρ. Καραναστάσης, εμπορικός αντιπρόσωπος
- Παν. Γεωργιάδης, φυσικός
- Θεοδ. Τσιμπιδάκης, χρυσοχόος
- Ι. Σταματιάδης, δικηγόρος
- Ι. Πουλής, ιδιωτικός υπάλληλος
- Απ. Χατζηφούντας, ιδιωτικός υπάλληλος
- Ι. Νισυρίου, ιδιωτικός υπάλληλος
- Χρυσοχός Ρούσος, ιδιωτικός υπάλληλος
- Εμμ. Ρουμελιώτης, κρεοπώλης
- Αντ. Βασιλείου, οικοδόμος
- Σωτ. Χατζηνικολάου, έμπορος
- Κ. Χατζηνικολάου, έμπορος
- Γιάννης Τσιγάρος, λογιστής
- Γ. Καρανίκης, εργολάβος
- Στ. Μηνάς, οικονομολόγος
- Γ. Μοσχάκης, φρουτέμπορος
Οι παραπάνω αποτέλεσαν ουσιαστικά την πρώτη οργανωμένη ομάδα του ΠΑΣΟΚ στη Ρόδο, αναλαμβάνοντας την οργάνωση του κόμματος και την προετοιμασία για τις πρώτες μεταδικτατορικές εκλογές της 17ης Νοεμβρίου 1974.
Στην Κεντρική Επιτροπή του Κινήματος συμμετείχαν, από τη Ρόδο, ο Βασίλης Αθανασίου και ο Βαγγέλης Παυλίδης.
Η ιστορική συγκέντρωση στον «Ζορμπά»
Καθοριστική ήταν και η συγκέντρωση που πραγματοποιήθηκε στο υπόγειο νυχτερινό κέντρο «Ζορμπάς». Ύστερα από πολλές διαβουλεύσεις αποφασίστηκε ποιοι θα εκπροσωπούσαν το νότιο συγκρότημα Δωδεκανήσου στο ψηφοδέλτιο του ΠΑΣΟΚ.
Τελικά επιλέχθηκαν ο δικηγόρος Γιώργος Χιωτάκης και ο οικονομολόγος Αντώνης Γεωργιάδης.
Για το βόρειο συγκρότημα επιλέχθηκαν από την Κάλυμνο ο ναύαρχος Κλεάνθης Ζερβός και από την Κω ο φαρμακοποιός Μάρκος Νικολής.
Οι πρώτες εκλογές
Στις εκλογές του 1974 η κεντροαριστερά στη Δωδεκάνησο εμφανίστηκε ουσιαστικά τριχοτομημένη.
Εκτός από το ΠΑΣΟΚ, ο Γιάννης Ζίγδης είχε ιδρύσει τη Δημοκρατική Ένωση Κέντρου, ενώ συμμετείχε και η Ένωση Κέντρου – Νέες Δυνάμεις του Γεωργίου Μαύρου.
Το ΠΑΣΟΚ συγκέντρωσε στη Δωδεκάνησο ποσοστό 21,01%, χωρίς όμως να καταφέρει να εκλέξει βουλευτή. Καθοριστικό ήταν το τότε εκλογικό σύστημα, καθώς σε πανελλαδικό επίπεδο το κόμμα δεν ξεπέρασε το απαιτούμενο όριο για τη δεύτερη κατανομή.
Αντίθετα, η Ένωση Κέντρου, με ποσοστό 16,98% στη Δωδεκάνησο, εξέλεξε τον Σάββα Καραγιάννη. Η Νέα Δημοκρατία συγκέντρωσε 45,36% και εξέλεξε τρεις βουλευτές: τον Εμμανουήλ Ζαννή, τον Ευάγγελο Κανονάρχο και τον Ιπποκράτη Ταυλάριο.
Στις εκλογές της 20ής Νοεμβρίου 1977, τα δεδομένα για το ΠΑΣΟΚ ήταν σαφώς καλύτερα. Το κόμμα συγκέντρωσε 27,21% στη Δωδεκάνησο και εξέλεξε βουλευτή τον Αντώνη Γεωργιάδη.
Η Νέα Δημοκρατία εξέλεξε τους Αριστοτέλη Παυλίδη και Ευάγγελο Κανονάρχο, ενώ εξελέγη και ο Γιάννης Ζίγδης, ο οποίος στο μεταξύ είχε προσχωρήσει στην Ένωση Κέντρου.
Από τις εκλογές του 1981 ξεκίνησε η πλήρης πολιτική κυριαρχία του ΠΑΣΟΚ στη Δωδεκάνησο. Το κόμμα παρέμενε πρώτο στις εκλογικές αναμετρήσεις στην περιοχή, ακόμη και σε περιόδους κατά τις οποίες η Νέα Δημοκρατία επικρατούσε πανελλαδικά.
Η κυριαρχία αυτή συνεχίστηκε για αρκετές δεκαετίες, έως τις πιο πρόσφατες εκλογικές αναμετρήσεις, όταν το ΠΑΣΟΚ υπέστη σημαντική εκλογική υποχώρηση.
Οι βουλευτές του ΠΑΣΟΚ στα Δωδεκάνησα
Στα χρόνια της πολιτικής του παρουσίας, το ΠΑΣΟΚ εκπροσωπήθηκε στο ελληνικό Κοινοβούλιο από σημαντικό αριθμό Δωδεκανήσιων πολιτικών.
Μεταξύ αυτών ήταν οι Αντώνης Γεωργιάδης, Γιώργος Χιωτάκης, Κοσμάς Σφυρίου, Κλεάνθης Ζερβός, Κώστας Σκανδαλίδης, Γιάννης Παρασκευάς, Ανδρέας Παπανδρέου, Δημήτρης Κρεμαστινός, Βασίλης Παπανικόλας, Κώστας Καίσερλης, Γιώργος Νικητιάδης, Στάθης Κουσουρνάς, Γιώργος Κασσάρας και Νίκος Ζωίδης.
Αρκετοί από αυτούς ανέλαβαν, κατά καιρούς, υπουργικά χαρτοφυλάκια, μεταξύ των οποίων οι Αντώνης Γεωργιάδης, Κοσμάς Σφυρίου, Κώστας Σκανδαλίδης, Δημήτρης Κρεμαστινός, Κώστας Καίσερλης και Γιώργος Νικητιάδης.
Ο Αντώνης Γεωργιάδης εξελέγη επίσης ευρωβουλευτής, ενώ για σύντομο χρονικό διάστημα την ίδια ιδιότητα είχε και ο Γιάννης Ζίγδης.
Στη Νομαρχιακή Επιτροπή του ΠΑΣΟΚ στη Δωδεκάνησο υπηρέτησαν, μεταξύ άλλων, ως γραμματείς οι Γιώργος Χιωτάκης, Γιάννης Γιαννούλης, Νίκος Χατζηγρηγορίου, Γιώργος Γιαννόπουλος, Βασίλης Παπανικόλας, Βασίλης Σταυριανός, Δημήτρης Μοσχογιάννης, Γιώργος Πόκκιας, Τιμόθεος Παρασκευάς και Παναγιώτης Μπουλιέρης.
Από τον «Ζορμπά» στα υπουργικά γραφεία
Η πορεία του ΠΑΣΟΚ στη Δωδεκάνησο, όλα αυτά τα χρόνια, πέρασε από πολλές διαφορετικές φάσεις.
Από τις νυχτερινές συναντήσεις στο υπόγειο του «Ζορμπά», το κόμμα έφτασε στα υπουργικά γραφεία, στα έδρανα της Βουλής και της Ευρωβουλής και στην κορυφή της πολιτικής εξουσίας.
Σήμερα, 52 χρόνια μετά την ίδρυσή του, το ΠΑΣΟΚ δίνει μια νέα πολιτική μάχη.
Το ερώτημα είναι αν θα καταφέρει να επιστρέψει ξανά σε πρωταγωνιστικό ρόλο.
Κεντρική φωτογραφία: Γιάννης Τσιγάρος, Βασίλης Παπανικόλας, Γιώργος Γιαννόπουλος, Γιάννης Μαχαιρίδης και Κώστας Σκανδαλίδης, από τα ιστορικά στελέχη του ΠΑΣΟΚ στη Ρόδο.
