Οι πιο φτωχές χώρες και εντός αυτών οι πιο φτωχοί πληθυσμοί, πληρώνουν ακριβότερο τίμημα για τις πυρκαγιές, στην υγεία τους και την τσέπη τους. Νέα ανάλυση του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ (WEF).
Το απόγειο της αντιπυρικής περιόδου βρίσκει την Ευρώπη ήδη βαριά τραυματισμένη από τις δασικές πυρκαγιές. Σύμφωνα με ανάλυση των Financial Times οι οικονομικές απώλειες που έχουν ήδη υποστεί οι πέντε χώρες που επλήγησαν περισσότερο από πυρκαγιές και καύσωνες (Γαλλία, Ισπανία, Πορτογαλία, Ελλάδα και Ρουμανία) ξεπερνάνε τα 3,1 δισεκ. ευρώ. Πρόκειται για δυσθεώρητο κόστος, που ξεπερνά κατά πολύ τις εκτιμήσεις της Κομισιόν, για μέσο ετήσιο αντίκτυπο 2,5 δισεκ. για όλη την ΕΕ.
Όσοι οι ειδικοί ερίζουν για το ακριβές ύψος του λογαριασμού, νέα ανάλυση που δημοσιοποιεί το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ (WEF) εστιάζει περισσότερο στο ποιοι θα πληρώσουν το βαρύτερο τίμημα για τις πυρκαγιές.
Σε συνεργασία με την περιβαλλοντική οργάνωση Environmental Defence Fund, το WEF κατηγοριοποιεί τις επιπτώσεις των πυρκαγιών, σε βασικούς τομείς: Υγεία – Ασφάλεια – Ισονομία, Οικονομία, Οικοσύστημα – Βιοποικιλότητα.
Παράλληλα εξετάζει τρόπους πρόληψης και αντιμετώπισης των δασικών πυρκαγιών, εστιάζοντας στη μείωση κινδύνου και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας, τους μηχανισμούς πληροφόρησης (fire intelligence), τη διακυβέρνηση και τη χάραξη στρατηγικής κ.λπ. Ένα κοινό νήμα που ενώνει τους διαφορετικούς τομείς, είναι ότι οι αρνητικές επιπτώσεις των δασικών πυρκαγιών δεν κατανέμονται ισόποσα αλλά πλήττουν δυσανάλογα τα πιο φτωχά κράτη και εντός αυτών τις πιο ευάλωτες κοινότητες.
Κάτοικος στο χωριό Λε Πορζ στη Νότια Γαλλία κοιτάει τι έμεινε από το σπίτι των γονιών της, μετά την πυρκαγιά – Reuters / Yves Herman
Οι πυρκαγιές ως κίνδυνος για τη δημόσια υγεία
Το WEF ξεκινά με την παραδοχή ότι οι φετινές σφοδρές πυρκαγιές στην Ιβηρική χερσόνησο και στη νοτιοδυτική Γαλλία έχουν πυροδοτήσει «μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης για τη δημόσια υγεία, η οποία εκτείνεται πολύ πέρα από τις άμεσα πληγείσες περιοχές».
Τα δορυφορικά δεδομένα δείχνουν ότι ο καπνός και οι τοξικοί ρύποι διαδίδονται σε απόσταση χιλιάδων χιλιομέτρων σε ολόκληρη την Ευρώπη. Τα λεπτά σωματίδια και η φορμαλδεΰδη αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης αναπνευστικών, καρδιαγγειακών και ψυχικών προβλημάτων, επηρεάζοντας κυρίως τις ευάλωτες ομάδες.
Η κρίση αναδεικνύει την ανάγκη για συστήματα υγείας ανθεκτικά στις κλιματικές αλλαγές, ενισχυμένη παρακολούθηση της ποιότητας του αέρα και αποτελεσματικότερα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, σημειώνει η έρευνα.
Όσα αναφέρει η έρευνα βρίσκουν άμεση εφαρμογή και στην Ελλάδα, καθώς η ατμοσφαιρική και περιβαλλοντική επιβάρυνση από τις φωτιές επεκτείνεται πολύ πέρα από τις ζώνες πυρός.
Οι φτωχοί πλήττονται διπλά από τις πυρκαγιές
Οι πυρκαγιές αποτελούν μια αυξανόμενη παγκόσμια απειλή για την ανθρώπινη υγεία, η οποία τροφοδοτείται από την κλιματική αλλαγή, την υποβάθμιση του εδάφους και την επέκταση της ανάπτυξης σε εύθραυστα οικοσυστήματα. Οι ευάλωτες κοινότητες συχνά υφίστανται το μεγαλύτερο βάρος των ζημιών, αντιμετωπίζοντας τόσο άμεσους κινδύνους όσο και μακροπρόθεσμες συνέπειες, ενώ διαθέτουν λιγότερους πόρους και λιγότερη υποστήριξη για την ανάκαμψή τους.
Ο καπνός από τις πυρκαγιές περιέχει λεπτά σωματίδια, γνωστά ως PM2,5, τα οποία μπορούν να διεισδύσουν βαθιά στους πνεύμονες και στην κυκλοφορία του αίματος, επιδεινώνοντας το άσθμα, τις καρδιαγγειακές παθήσεις και άλλες χρόνιες παθήσεις.
Οι επιπτώσεις στην υγεία είναι ακόμη πιο έντονες για όσους ήδη ζουν σε περιοχές με κακή ποιότητα αέρα, περιορισμένη πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη και προϋπάρχουσες παθήσεις. Πρόκειται για ένα τριπλό κοκτέιλ κινδύνου, που απειλεί περισσότερο τους πληθυσμούς χαμηλού εισοδήματος, αγροτικές περιοχές και περιθωριοποιημένους πληθυσμούς.
Έρευνες έχουν εκτιμήσει ότι οι πυρκαγιές σε εξωτερικούς χώρους (δάση, περιαστικές ζώνες κ.λπ.), έχουν συμβάλει σε έως και 1,59 εκατομμύρια πρόωρους θανάτους ετησίως παγκοσμίως. Πάνω από το 90% όλων των θανάτων που αποδίδονται σε αυτές σημειώθηκαν σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος.
Αναπνευστικές κρίσεις σε παιδιά και ηλικιωμένους
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η άνιση κατανομή των επιπτώσεων των δασικών πυρκαγιών είναι εμφανής στις περιοχές τροπικών δασών, όπου οι πρακτικές καύσης και αποψίλωσης, η επέκταση της γεωργίας και οι συγκρούσεις σχετικά με την ιδιοκτησία της γης συμβάλλουν στην εκδήλωση ανεξέλεγκτων πυρκαγιών.
Ο καπνός από τις πυρκαγιές τύρφης (υπόγειες, εξαιρετικά αργές ανθεκτικές καύσεις οργανικής ύλης σε υγρότοπους-τυρφώνες) και δασών προκαλεί τακτικά αναπνευστικές κρίσεις, κλείσιμο σχολείων και απότομη αύξηση των εισαγωγών σε νοσοκομεία — επηρεάζοντας δυσανάλογα τα παιδιά, τους ηλικιωμένους και τις οικογένειες χαμηλού εισοδήματος που ζουν κοντά ή μέσα στα δάση.
Επιδεινώνεται η ανισότητα
Επιπλέον, οι ευάλωτες κοινότητες συχνά δεν εκπροσωπούνται στις δομές διακυβέρνησης που καθορίζουν τις στρατηγικές πρόληψης και αντιμετώπισης των πυρκαγιών. Αυτό οδηγεί σε αποφάσεις που αγνοούν τις τοπικές πραγματικότητες, όπως τις παραδοσιακές γνώσεις διαχείρισης πυρκαγιών ή την ανάγκη για πολιτισμικά κατάλληλη αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης.
Ως αποτέλεσμα, η ανάκαμψη είναι πιο αργή και πιο τραυματική, επιδεινώνοντας τους κύκλους της ανισότητας και της ευπάθειας.
Τα συστήματα πληροφοριών για τις πυρκαγιές πρέπει να προσαρμοστούν ώστε να εξυπηρετούν όσους διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο, ενώ οι πολιτικές πρέπει να δίνουν προτεραιότητα στα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, στα καταφύγια καθαρού αέρα και στη βοήθεια αποκατάστασης για τους πληθυσμούς που δεν έχουν επαρκή πρόσβαση σε υπηρεσίες.
Καμμένο σπίτι στην Ψάθα της Δυτικής Αττικής – Reuters /Louisa Gouliamaki
Το άμεσο οικονομικό κόστος από τις πυρκαγιές
Οι δασικές πυρκαγιές ενέχουν τεράστιους βραχυπρόθεσμους και μακροπρόθεσμους οικονομικούς κινδύνους, προκαλώντας ζημίες σε ανθρώπινες ζωές, περιουσίες, υποδομές και φυσικούς πόρους. Η αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών είναι δαπανηρή και συχνά γίνεται μόνο μετά την καταστροφή, παραδέχεται η ανάλυση του WEF, λόγω επίμονης έλλειψης επενδύσεων στον προληπτικό σχεδιασμό σε πολλές χώρες.
Η έρευνα αναφέρει πρόσφατα ιστορικά παραδείγματα, για να δείξει την τεράστια έκταση που μπορεί να έχει μόνο το άμεσο οικονομικό τίμημα: Οι πυρκαγιές του 2017 στην Πορτογαλία κόστισαν στην κυβέρνηση περίπου 1,5 δισεκατομμύρια ευρώ σε δαπάνες αντιμετώπισης και ζημιές. Mόνο τα έξοδα για την υγεία που σχετίζονται με τον καπνό από τις πυρκαγιές του «Μαύρου Καλοκαιριού» του 2019–2020 στην ανατολική Αυστραλία εκτιμήθηκαν σε περίπου 1,95 δισεκατομμύρια δολάρια Αυστραλίας (1,2 δισεκ. ευρώ).
Οι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι οι απώλειες περιουσίας από τις πυρκαγιές του 2025 στην κομητεία του Λος Άντζελες στις ΗΠΑ το 2025 θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 100 δισεκατομμύρια δολάρια (86,8 δισεκ. ευρώ).
Τι ισχύει για την Ευρώπη
Η ανάλυση του WEF δεν περιλαμβάνει το κόστος από τις φετινές πυρκαγιές στην Ευρώπη. Σύμφωνα πάντως με την ειδικό στα οικονομικά του κλίματος Σάρα Μάιερ, του κορυφαίου Ινστιτούτου Τεχνολογίας ETH της Ζυρίχης, το τίμημα μπορεί να είναι ως και υπερτριπλάσιο από τις μέσες απώλειες στο ΑΕΠ των 2,1 δισεκ. ευρώ ετησίως, που υπέστησαν λόγω των δασικών πυρκαγιών οι οικονομίες της Πορτογαλίας της Ισπανίας της Ιταλίας και της Ελλάδας μαζί, μεταξύ 2011-2018. «Αν οι πυρκαγιές καταλήξουν να φτάνουν στις πόλεις, ο τελικός απολογισμός θα είναι ασύγκριτα υψηλότερος», δήλωσε η ειδικός στους FT. Αυτό σημαίνει ότι το κόστος μπορεί να ξεπεράσει τα 6,3 δισεκ. ευρώ.
Η δασική πυρκαγιά Οld Trails Fire στο Σποκάν της Ουάσιγκτον κατέκαψε ολόκληρες συνοικίες – Reuters / David Ryder
Μακροπρόθεσμοι κίνδυνοι
Οι παραπάνω εκτιμήσεις δεν αποτυπώνουν παρά ένα θραύσμα από το παγκόσμιο οικονομικό βάρος και τις συνέπειες των δασικών πυρκαγιών.
Οι κλάδοι που παρέχουν κρίσιμες υπηρεσίες, όπως οι ασφαλιστικές εταιρείες, οι εταιρείες ηλεκτρικής ενέργειας και ύδρευσης, αντιμετωπίζουν αυξημένα κόστη λόγω των πυρκαγιών, μετακυλίοντας συχνά την οικονομική πίεση και τον κίνδυνο στους πολίτες.
Τα ασφάλιστρα αυξάνονται σε περιοχές επιρρεπείς σε πυρκαγιές, ενώ ορισμένοι πάροχοι αποσύρουν εντελώς την κάλυψη, αφήνοντας κατοικίες και επιχειρήσεις οικονομικά εκτεθειμένες.
Οι εταιρείες ηλεκτρικής ενέργειας, οι οποίες ενδέχεται να ευθύνονται για πυρκαγιές που προκαλούνται από παλαιωμένες υποδομές, αντιμετωπίζουν αυξανόμενα κόστη αποκατάστασης ή αστικής ευθύνης, με αποτέλεσμα την αύξηση των τιμολογίων ηλεκτρικού ρεύματος για τους πελάτες, αναφέρει το WEF.
Αλυσιδωτές συνέπειες
Οι οικονομικές επιπτώσεις έχουν αλυσιδωτές συνέπειες. Η αξία των ακινήτων ενδέχεται να μειωθεί, οι βιομηχανίες ενδέχεται να μετεγκατασταθούν και οι κάτοικοι στις πυρόπληκτες περιοχές να εκτοπιστούν, προκαλώντας οικονομική μετανάστευση με μακροπρόθεσμες κοινωνικές συνέπειες.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι οικονομικές επιπτώσεις κατανέμονται άνισα. Οι χώρες με χαμηλότερα εισοδήματα, οι οποίες διαθέτουν λιγότερους πόρους για την πρόληψη, την κατάσβεση και την αποκατάσταση των πυρκαγιών, αντιμετωπίζουν δυσανάλογες απώλειες.
«Αυτές οι χώρες συχνά βασίζονται περισσότερο στους φυσικούς πόρους, τον τουρισμό ή τη γεωργία για τη διαβίωσή τους, γεγονός που τις καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτες στις συνέπειες της υποβάθμισης του τοπίου», αναφέρει το WEF.
πηγές: intelligence.weforum.org και FT
