«Παύση» στην τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί εύκολα να μπει. Όμως μπορούμε να συζητήσουμε την κατεύθυνση που θα πάρει ώστε να είναι πραγματικά κοινωνικά χρήσιμη
Οι δύο πρώτες ταινίες Terminator σημάδεψαν κινηματογραφικά τη γενιά μου. Δεν ήταν απλώς η πολύ καλή σκηνοθεσία του Τζέιμς Κάμερον, ή η εντυπωσιακή παρουσία του Άρνολντ Σβαρτσενέγκερ. Ήταν και το ίδιο το θέμα που περιέγραφαν: ότι σε ένα κοντινό μέλλον τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, στα οποία κυριαρχεί η εταιρεία Skynet, αποκτούν αυτοσυνείδηση και πυροδοτούν έναν πυρηνικό πόλεμο και στη συνέχεια έναν ανελέητο πόλεμο των μηχανών ενάντια στους ανθρώπους με σκοπό την εξόντωσή τους.
Θυμήθηκα, με αρκετή νοσταλγία αυτές τις ταινίες παρατηρώντας τη συζήτηση γύρω από το εάν πρέπει να μπει φραγμός στην ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, εξαιτίας των κινδύνων από την ανεξέλεγκτη ανάπτυξή της, κινδύνων ανάλογων με αυτόν που είχε προβλέψει με διάφορους τρόπους ο κινηματογράφος και τους οποίους παραδέχονται ακόμη και οι επικεφαλής των εταιριών που πρωτοστατούν στην ανάπτυξη συστημάτων και εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης.
Αντιλαμβάνομαι και συμμερίζομαι αυτή την ανησυχία. Παρότι απέχουμε πολύ από το να μιλάμε για τεχνική νοημοσύνη που θα μπορεί να έχει την ικανότητα κατανόησης, αυτοσυνείδησης και ευελιξίας, που αναλογεί σε αυτό που συνήθως περιγράφεται ως γενική τεχνητή νοημοσύνη (AGI) και που όντως θα μπορούσε να οδηγήσει σε κινδύνους σαν κι αυτούς που περιγράφηκαν, εντούτοις αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να το συζητάμε.
Σε τελική ανάλυση, ακόμη και εάν τα κίνητρα όσων ανοίγουν τώρα τη συζήτηση μπορεί να είναι άλλα από τα διακηρυγμένα, από την ανάγκη να χειριστούν τον μεταξύ τους ανταγωνισμό, έως την έμμεση αυτοδιαφήμιση (το «δείτε πόσο επικίνδυνη έχει γίνει η τεχνητή νοημοσύνη» εύκολα διαβάζεται και ως «δείτε πόσο πολύ έχει εξελιχθεί η τεχνητή νοημοσύνη, οπότε ενισχύστε»), αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να γίνει συζήτηση και για ενδεχόμενους κινδύνους.
Κινδύνους που δεν αφορούν απλώς και μόνο το μάλλον πάρα πολύ μακρινό ενδεχόμενο να ξυπνήσουν τα τεχνολογικά συστήματα και να αποφασίσουν ότι αρκετό κακό έκαναν οι άνθρωποι στον πλανήτη, αλλά και τον τρόπο που ολοένα και περισσότερο συστήματα τεχνητής νοημοσύνης ενσωματώνονται στον τρόπο που λειτουργούν τα κράτη, τα συστήματα υγείας, οι στρατοί, αλλά ακόμη και επιμέρους συσκευές, μεγαλώνοντας διαρκώς το μέγεθος της καταστροφής εάν κάτι πάει στραβά.
Αλλά και κινδύνους που αφορούν το πώς θεωρούμε ότι θα μας δώσει ένα εργαλείο τεχνολογικό τις απαντήσεις που κανονικά θα πρέπει να δώσει η δική μας σκέψη και ηθική (και πολιτική επιλογή) ατομική και συλλογική, αλλά και το πώς το να θεωρούμε ότι οι απαντήσεις είναι εκεί, μας κάνει να παραβλέπουμε ότι η παραγωγή νέας γνώσης, η εξέλιξη της επιστήμης εξακολουθεί να προϋποθέτει κριτική σκέψη, δημιουργική διανοητική ικανότητα, πειραματισμό και προφανώς συνεχή διάλογο. Για να μην αναφερθούμε στον κίνδυνο από τη διανοητική νωθρότητα που φέρνει η αίσθηση ότι αρκεί απλώς «να ρωτήσουμε το ChatGPT» (που μαζί με το Claude και τις άλλες εφαρμογές έχει γίνει ο εφιάλτης των εκπαιδευτικών σε όλες τις βαθμίδες.
Όμως, την ίδια στιγμή είναι σαφές ότι η τεχνολογική εξέλιξη δεν μπορεί να ανακοπεί. Και δεν αναφέρομαι μόνο στο ότι υπάρχει ο διαρκής ανταγωνισμός και με την Κίνα που έχει μεγάλη πρόοδο σε όλο αυτά τα πεδία. Κυρίως αναφέρομαι στην ίδια τη φύση της τεχνολογικής εξέλιξης, αλλά και στο γεγονός ότι στον πυρήνα της η τεχνητή νοημοσύνη είναι κάτι που μπορεί να έχει μεγάλες θετικές επιπτώσεις στη ζωή των ανθρώπων σε ένα πολύ ευρύ φάσμα πλευρών της ζωής: να επιτρέψει πολύ καλύτερη δυνατότητα χειρισμού δεδομένων, να ανοίξει νέους δρόμους επεξεργασίας και κατανόησης πληροφοριών, να βοηθήσει την ιατρική εκτίμηση και τη θεραπευτική παρέμβαση, να κάνει ακόμη πιο ακριβή διάφορα μοντέλα πρόβλεψης.
Τι χρειάζεται; Να μπουν κανόνες και εγγυήσεις ασφάλειας. Αυτό αφορά και όλα τα ηθικά ζητήματα σε σχέση με την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά και για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις που αυτά τα συστήματα έχουν καθώς είναι εξαιρετικά ενεργειοβόρα.
Σημαίνει επίσης μια άλλη λογοδοσία και διαφάνεια στην έρευνα σε τέτοια πεδία ώστε να μπορεί να υπάρχει έλεγχος και έγκαιρα να εντοπίζονται προβλήματα.
Όλα αυτά φέρνουν και τις κυβερνήσεις αντιμέτωπες με μεγάλες ευθύνες. Ευθύνες που αφορούν την έρευνα που γίνεται στο έδαφος τους αλλά και την ανάγκη διακρατικής συνεργασίας και συντονισμού. Γιατί είναι σαφές ότι και πολιτική παρέμβαση χρειάζεται και θεσμικό πλαίσιο, με τον τρόπο άλλωστε που αναπτύχθηκαν και άλλες τεχνολογίες. Επιπλέον, είναι σημαντικό σε κρίσιμους τομείς τα κράτη να διατηρήσουν στοιχεία κυριαρχίας.
Σε τελική ανάλυση ας μην ξεχνάμε ότι η γνώση (άρα και η τεχνολογία όπου αυτή η γνώση ενσωματώνεται) οφείλει να αποτελεί ένα δημόσιο αγαθό, ότι αυτό επιτρέπει πολύ μεγαλύτερο διάλογο μεταξύ των ειδικών, αλλά και επιτρέπει πιο έγκαιρα να εντοπίζονται προβλήματα. Και η ενίσχυση του δημόσιου χαρακτήρα της έρευνας σε όλους τους τομείς είναι ένας τρόπος για να εξασφαλιστεί μεγαλύτερη προσήλωση και σε αναγκαίους ηθικούς κανόνες και δικλείδες ασφάλειας. Πολύ περισσότερο από το ιδιότυπο «οικοσύστημα» των μεγιστάνων των νέων τεχνολογιών και των αντιλήψεων που σε ορισμένες περιπτώσεις μόνο ως προβληματικές μπορούν να θεωρηθούν – το παράδειγμα του Ίλον Μασκ είναι το πιο χαρακτηριστικό.
Γιατί το κρίσιμο ερώτημα παραμένει πάντα το ίδιο: όχι το εάν θα εξελιχτεί η τεχνολογία, αλλά το εάν θα εξελιχτεί με όρους που θα κάνουν τη ζωή των ανθρώπων όντως καλύτερη.
