Μια έρευνα της διαΝΕΟσις αποκαλύπτει στοιχεία, τάσεις και απόψεις τόσο των προσφύγων και μεταναστών που ζουν στην Ελλάδα όσο και των Ελλήνων για αυτούς. Σύμφωνα με την τελευταία απογραφή, το 7% του συνολικού πληθυσμού της Ελλάδας αποτελείται από άτομα με ιθαγένεια άλλης χώρας, ποσοστό μειωμένο κατά 16% σε σχέση με το 2011. Οι Αλβανοί αποτελούν την πλειοψηφία των μεταναστών, με 374.900 άτομα το 2021, ξεπερνώντας κατά πολύ τους Βούλγαρους και Πακιστανούς, οι οποίοι αριθμούν περίπου 35.000 άτομα το καθένα.
Η έρευνα της διαΝΕΟσις με τίτλο «Τι πιστεύουν οι Έλληνες» διερευνά τις αντιλήψεις του ελληνικού πληθυσμού για τη μετανάστευση. Το 2024, το 56% των Ελλήνων είχε θετική άποψη για τους πρόσφυγες και το 40% για τους μετανάστες. Πολλοί πιστεύουν ότι η ένταξη μεταναστών με συγκεκριμένα κριτήρια θα ωφελήσει τη χώρα σε τομείς όπως το δημογραφικό, την οικονομία και το ασφαλιστικό σύστημα. Δύο μελέτες, των Δημήτρη Χριστόπουλου και Άγγελου Τραμουντάνη, δημοσιεύτηκαν επίσης από τη διαΝΕΟσις, οι οποίες υπογραμμίζουν τις χαμηλές ευκαιρίες ένταξης που παρέχει η χώρα στους μετανάστες, γεγονός που έρχεται σε αντίθεση με τις κοινές αντιλήψεις.
Η οικονομική κρίση έχει οδηγήσει ένα μεγάλο μέρος του μεταναστευτικού πληθυσμού είτε να αποχωρήσει από τη χώρα είτε να περάσει σε καθεστώς παρατυπίας. Από το 2017 έως το 2024, οι άδειες διαμονής μειώθηκαν κατά πάνω από 100.000, φτάνοντας στις 472.000 από τις 580.000. Οι εκροές μεταναστών αφορούν κυρίως ανθρώπους με μακροχρόνια παραμονή στη χώρα, όπως οι Αλβανοί, οι οποίοι σε πολλές περιπτώσεις εγκαταλείπουν την Ελλάδα για άλλες χώρες της ΕΕ, όπως η Αγγλία.
Όπως επισημαίνει ο Δημήτρης Χριστόπουλος, υπάρχουν δύο κύριες τάσεις στη μετανάστευση: οι δευτερογενείς μεταναστεύσεις, όταν μετανάστες που έχουν νομιμοποιηθεί στην Ελλάδα φεύγουν για άλλες χώρες της ΕΕ, και η έκπτωση από το καθεστώς νομιμότητας λόγω των απαιτήσεων για εργασιακά ένσημα που ήταν δύσκολο να συγκεντρωθούν κατά την κρίση.
Η έλλειψη εργατικών χεριών είναι πλέον αισθητή, καθώς κατά το διάστημα 2011-2023, ο αριθμός των μεταναστών στην αγορά εργασίας μειώθηκε κατά 55%. Οι μετανάστες παραδοσιακά καλύπτουν θέσεις στη γεωργία, τις κατασκευές και τον τουρισμό, όπου παρατηρείται τώρα μεγάλη έλλειψη. Υπολογίζεται ότι λείπουν 200.000 εργαζόμενοι στους παραπάνω τομείς.
Παράλληλα, η διαδικασία απόκτησης ιθαγένειας παραμένει δύσκολη, καθώς απαιτείται υψηλό ετήσιο εισόδημα και επιτυχία σε εξετάσεις που περιλαμβάνουν ερωτήσεις όπως «Ποιος ήταν ο Μαρδοχαίος Φριζής;», ερώτηση που λίγοι Έλληνες γνωρίζουν. Σύμφωνα με τη διαΝΕΟσις, η δυσκολία αυτή λειτουργεί αποτρεπτικά για τους μετανάστες που επιθυμούν να ενσωματωθούν επίσημα στη χώρα.
Η Ελλάδα αντιμετωπίζει διπλό πρόβλημα: έλλειψη εργατικών χεριών και ανεπαρκή πολιτική για την ένταξη των μεταναστών. Οι μελετητές προειδοποιούν ότι η αδράνεια σε αυτό το ζήτημα μπορεί να οδηγήσει σε κοινωνικές και οικονομικές δυσκολίες στο μέλλον.
